Kriz Yaşayan Ülkelerde Dış Borç Kırılganlık Göstergelerinin Analizi: Meksika, Rusya, Brezilya, Arjantin ve Türkiye Örneği
Özet
Gelişmekte olan ülkeler, yetersiz iç tasarruflar ve altyapı yatırımlarını finanse etme ihtiyacı nedeniyle sıklıkla dış borçlanmaya başvurmaktadır. Ancak dış borçların verimsiz kullanımı ve kontrolsüz artışı, makroekonomik istikrarsızlığa ve krizlere yol açmaktadır. Bu çalışmada; Meksika, Rusya, Brezilya, Arjantin ve Türkiye örnekleri üzerinden dış borç kırılganlık göstergeleri ile ekonomik krizler arasındaki ilişki incelenmiştir. IMF ve Dünya Bankası tarafından belirlenen temel kırılganlık göstergeleri; dış borç stoku/GSYH, dış borç stoku/ihracat, toplam dış borç servisi/ihracat ve dış borç faiz servisi/ihracat oranlarıdır. Yapılan analizler, kriz öncesinde tüm göstergelerin aynı anda bozulmadığını, fakat her ülkede en az bir veya iki göstergenin kritik eşik değerlerin üzerine çıktığını göstermektedir. Rusya haricindeki tüm ülkelerde kriz öncesi dönemde aşırı borçluluğa işaret eden en belirgin ortak gösterge dış borç servisi/ihracat oranı olmuştur. Brezilya ve Rusya dışındaki ülkelerde ise dış borç stoku/GSYH oranının kriz öncesinde veya kriz yıllarında %50 kritik eşiğini aşarak aşırı borçluluk seviyesine ulaştığı tespit edilmiştir. Borçların üretim ve ihracatı artırıcı alanlar yerine tüketim harcamalarına yönlendirilmesi likidite krizlerini tetiklemiştir. Sonuç olarak, ülkelerin dış borç bağımlılığını azaltmak için iç tasarrufları artırmaları ve kaynakları gelir getirici yatırımlara dönüştürmeleri gerekmektedir.
Developing countries frequently resort to external borrowing due to insufficient domestic savings and the need to finance infrastructure investments. However, the inefficient use and uncontrolled increase of external debts lead to macroeconomic instability and financial crises. This study examines the relationship between external debt vulnerability indicators and economic crises using the examples of Mexico, Russia, Brazil, Argentina, and Turkey. The primary vulnerability indicators determined by the IMF and the World Bank are external debt stock to GDP, external debt stock to exports, total debt service to exports, and debt interest service to exports ratios. Empirical analyses indicate that although not all indicators deteriorated simultaneously prior to a crisis, at least one or two indicators exceeded critical threshold levels in every country. Excluding Russia, the most prominent common indicator pointing to over-indebtedness before crisis periods across all analyzed countries was the total debt service to exports ratio. Furthermore, in countries other than Brazil and Russia, the external debt stock to GDP ratio reached over-indebtedness levels by exceeding the 50% critical threshold either prior to or during crisis years. Channeling borrowed funds into consumption expenditure rather than production and export-enhancing activities triggered liquidity crises. Ultimately, to reduce external debt dependency, countries must increase domestic savings and direct resources toward income-generating investments.
Referanslar
Aklan, N. A. (2002). Dış Borçlanma Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Etkin Bir Finansman Yöntemi midir? Dış Ticaret Müsteşarlığı Dış Ticaret Dergisi, 7(25), 1–29.
Akyüz, Y., & Boratav, K. (2003). The Making of the Turkish Fınancial Crisis. World Development, 31(9), 1549–1566.
Baig, T., & Goldfajn, I. (2006). The Russian Default and the Contagion to Brazil (00/160; IMF Working Paper ).
Bustelo, P. (2002). Los Orígenes de la Crisis Financiera de Argentina: Una Comparación con las Crisis Asiáticasuna Comparación con las Crisis Asiáticas. Boletín Económico de Información Comercial Española, 2715, 9–14.
Celasun, O. (1998). The 1994 Currency Crisis in Turkey (No. 1913; Policy Research Working Paper).
Chiodo, A. J., & Owyang, M. T. (2002). A Case Study of a Currency Crisis: The Russian Default of 1998. Review, 84(6), 7–18.
Dufour, M., & Orhangazi, O. (2009). The 2000-2001 Financial Crisis in Turkey: A Crisis for Whom? Review of Political Economy, 21(1), 101–122.
Eğilmez, M. (2001). Türkiye’nin Borçları. Radikal Gazetesi. 02.12.2001
Eroğlu, Ö., & Albeni, M. (2002). Küreselleşme, Ekonomik Krizler ve Türkiye. Isparta: Bilim Kitabevi.
Feldstein, M. (2002). Argentina’s Fall: Lessons from the Latest Financial Crisis. Foreign Affairs, 81(2), 8–14.
Fraga, A. (2004). Latin America since the 1990s: Rising from the Sickbed? Journal of Economic Perspective, 18(2), 89–106.
Gerry, C. J., & A Li, C. (2002). Vulnerability to Welfare Change During Economic Shocks: Evidence from the 1998 Russian Crisis (No. 541; Economic Discussion Paper).
Güloğlu, B., & Altunoğlu, E. (2002). Finansal Serbestleşme Politikaları ve Finansal Krizler: Latin Amerika, Meksika, Asya ve Türkiye Krizleri. İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilgiler Fakültesi Dergisi, 27, 107–134.
Hausmann, R., & Velasco, A. (2002). Hard Money’s Soft Underbelly: Understanding the Argentine Crisis. Brookings Trade Forum, 2002, 59–104.
International Monetary Fund (2021). Joint World Bank-IMF Debt Sustainability Framework for Low-Income Countries, (21.02.2022 tarihinde https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2016/08/ 01/16/39/Debt-Sustainability-Framework-for-Low-Income-Countries adresinden ulaşılmıştır)
Işık, N., Alagöz Mehmet, & Yıldırım, M. (2006). 1990 Sonrası Türkiye’de Yaşanan Krizler: 1994, 2000 ve 2001 Krizleri. In H. Seyidoğlu & R. Yıldız (Eds.), Ekonomik Kriz Öncesi Erken Uyarı Sistemleri (pp. 237–262). İstanbul: Arıkan Yayınevi.
Jayme, F. G. (2001). External Debt Sustainability:Empirical Evıdence In Brazil (No. 154; Texto Para Discussao). (26.11.2008 tarihinde http://www.cedeplar.ufmg.br/pesquisas/td/TD%20154.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kalenderoğlu, M. (2007). Kamu Maliyesi, Bütçe ve Borçlanma. Ankara: Agon Bilgi Akademisi.
Karagöz, K. (2007). Türkiye’de Dış Borçlanmanın Nedenleri Ekonometrik Bir Değerlendirme. Sayıştay Dergisi, 66–67, 99–110.
Karluk, R., Tonus, Ö., & Çatalbaş, N. (1999). Güneydoğu Asya ve Rusya Krizi Karşısında Türkiye. (13.02.2022 tarihinde file:///C:/Users/Pc/Downloads/Guneydogu_Asya_ve_Rusya_Krizi_Karsisinda. pdf adresinden ulaşılmıştır).
Keyder, N. (2003). The Story of a Stabilization Effort: Turkey (2000-2002) (03/05; ERC Working Papers in Economics).
Meigs, A. J. (1998). Lessons for Asia from Mexico. Cato Journal, 17(3), 315–322.
Mishkin, F. S. (1999). Lessons from the Asian Crisis. Journal of International Money and Finance, 18(4), 709–723.
Morais, L., Filho, A. S., & Coelho, W. (1999). Financial Liberalisation, Currency Instability and Crisis in Brazil: Another Plan Bites the Dust. Capital & Class, 23(2), 9–14.
Öniş, Z. (2002). Neo-Liberal Küreselleşmenin Sınırları: Türkiye Açısından Arjantin Krizi ve IMF’ye Karşılaştırmalı Bir Bakış. (13.02.2022 tarihinde http://file.setav.org/Files/Pdf/neo-liberal-kuresellesmenin-sinirlari-ziya-onis-2002.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Opuş, S. (2002). Dış Borçlanmanın Sınırı ve Türkiye. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19, 183–206.
Özkan, H. (2006). Dış Borçların Sürdürülebilirliği ve Türkiye Örneği. Çukurova Üniversitesi SBE Maliye Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Adana.
Sarı, M. (2004). Dış Borç Yönetimi ve Türkiye Uygulamaları. TC Merkez Bankası Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Uzmanlık Yeterlilik Tezi, Ankara.
Şenel, A. (2002). Dış Borç-Kriz Döngüsünde Yeniden Yapılandırma Çalışmaları: Türkiye Deneyimi. Mülkiye Dergisi, 26(236), 69–95.
Türkiye Bankalar Birliği. (2001). 1994 Yılı Krizi Sonrası Meksika’da Uygulanan Para Politikaları. (18.11.2008 tarihinde http://www.tbb.org.tr/turkce/dergi/dergi36/Meksika.%20(s.37).doc adresinden ulaşılmıştır).
Uçak, S. (2006). Dış Borçlar, Gelişmekte Olan Ülke Deneyimleri ve Türkiye. Üniversite ve Toplum, 6(4), 1–14.
Ulusoy, A. (2017). Devlet Borçlanması. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
Yeldan, E. A. (1998). On Structural Sources of the 1994 Turkish Crisis: A CGE Modelling Analysis. International Review of Applied Economics, 12(3), 397–414.
