Menat Ülkelerinde Doğrudan Yabancı Yatırımın Belirleyicileri ve Ekonomik Özgürlük Seviyesinin Önemi
Özet
Bu çalışma, 1995-2019 döneminde 11 MENAT ülkesinde (Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, İran, İsrail, Mısır, Suudi Arabistan, Tunus, Türkiye, Umman ve Ürdün) doğrudan yabancı yatırımların (DYY) içsel belirleyicilerini ve ekonomik özgürlük seviyesinin DYY girişlerindeki önemini araştırmaktadır. Araştırmada dinamik panel veri yöntemlerinden Sistem-GMM (Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu) kullanılmış; veriler Heritage Vakfı ve Dünya Bankası'ndan elde edilmiştir. Elde edilen ampirik bulgulara göre; kişi başına düşen GSYİH, ticari açıklık, altyapı kalitesi, bir önceki döneme ait DYY girişleri ve genel ekonomik özgürlük seviyesi DYY girişlerini pozitif yönde etkileyen önemli belirleyicilerdir. Ekonomik özgürlük endeksinin alt bileşenleri incelendiğinde ise devlet büyüklüğü (devlet harcamaları, vergi yükü, mali sağlık) ile düzenleyici verimlilik (iş özgürlüğü, çalışma özgürlüğü, parasal özgürlük) kategorilerinin DYY üzerinde istatistiki olarak anlamlı ve olumlu bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, enflasyon oranı, beşeri sermaye ve finansal gelişmişlik seviyelerinin DYY üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamamıştır. Sonuç olarak, MENAT ülkelerinin DYY çekebilmek için ekonomik büyümeyi ve dış ticareti teşvik edici politikalar izlemeleri, altyapı yatırımlarını artırmaları, devlet büyüklüğünü optimize etmeleri ve düzenleyici verimlilik alanlarında iyileştirici adımlar atmaları önerilmektedir.
This study investigates the internal determinants of foreign direct investment (FDI) inflows and the significance of economic freedom levels in 11 MENAT countries (Bahrain, United Arab Emirates, Algeria, Iran, Israel, Egypt, Saudi Arabia, Tunisia, Turkey, Oman, and Jordan) for the period 1995–2019. Utilizing System-GMM (System Generalized Method of Moments), a dynamic panel data technique, with data sourced from The Heritage Foundation and the World Bank, the empirical findings reveal that GDP per capita, trade openness, infrastructure quality, lagged FDI inflows, and the overall level of economic freedom are significant positive determinants of FDI inflows. Among the sub-components of the economic freedom index, government size (comprising government spending, tax burden, and fiscal health) and regulatory efficiency (encompassing business freedom, labor freedom, and monetary freedom) exhibit a statistically significant positive effect on FDI inflows. Conversely, no statistically significant impacts were detected for the inflation rate, human capital, or financial development levels. Consequently, to attract higher FDI inflows, MENAT countries are advised to formulate policies that foster economic growth and international trade, enhance infrastructure investments, optimize government size, and implement reformative measures in regulatory efficiency.
Referanslar
Acaravcı, A. ve Akyol, M. (2017). Türkiye’de Doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi, Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 3 (1), 17-33.
Ağır, H. ve Rutbil, M. (2019). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme ilişkisi, Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(3), 287-299.
Anyanwu, John C. (2011). Determinants of foreign direct investment inflows to Africa 1980-2007. African Development Bank Group Working Paper Series, 136.
Arellano, M ve Bover, O. (1995). Another look at the instrumental variable estimation of error-components models. Journal of Econometrics, 68(1), 29-51.
Asiamah, M., Ofori, D. ve Afful, J. (2019). Analysis of the determinants of foreign direct investment in Ghana. Journal of Asian Business and Economic Studies, 26(1), 56-75.
Asongu, S., Akpan, U.S. ve Isihak, S.R. (2018). Determinants of foreign direct investment in fast-growing economies: evidence from the BRICS and MINT countries. Financial Innovation, 4(26), 1-17.
Aytekin, G. K. (2019). Doğrudan yabancı yatırımlar, belirleyicileri ve ekonomik etkileri, Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 255-278.
Azam, M. ve Lukman L. (2010). Determinants of foreign direct investment in India, Indonesia and Pakistan: A quantitative approach. Journal of Managerial Science, 4(1), 31-44.
Azman-Saini, W. N. W., Baharumshah, A. Z. ve Law, S. H. (2010). Foreign direct investment, economic freedom and economic growth: International evidence. Economic Modelling, 27 (5): 1079–1089.
Beheshtitabar, E., Irgaliyev, A. (2008). The impact of economic freedom on fdi inflows to developing countries: The case of the Middle East (Yayımlanmamış Lisans Tezi). Jönköping International Business School, Jönköping University, Sweden.
Blundell, R. ve Bond, S. (1998). Initial conditions and moment restrictions in dynamic panel data models. Journal of Econometrics, 87, 115-143.
Economou, F., Hassapis, C., Philippas, N., ve Tsionas, M. (2017). Foreign direct investment determinants in OECD and developing countries. Review of Development Economics, 21(3), 527-542.
Ghazalian, P. L., ve Amponsem, F. (2019). The effects of economic freedom on FDI inflows: an empirical analysis. Applied Economics, 51(11), 1111-1132.
Gwartney, J. ve Lawson, R. (2003). The concept and measurement of economic freedom, European Journal of Political Economy, 19, 405-430.
Iamsıraroj, S. ve Ulubaşoğlu M. A (2015). Foreign direct investment and economic growth: A real relationship or wishful thinking?. Economic Modelling, 51, 200-213.
İbrahim, O. A. ve Hassan, H. M. (2013). Determinants of Foreign direct investment in Sudan: An econometric perspective. The Journal of North African Studies, 18(1), 1-15.
Janicki, H. P., ve Wunnava, P. V. (2004). Determinants of foreign direct investment: empirical evidence from EU accession candidates. Applied economics, 36(5), 505-509.
Kalaycı, İ. (2011). Afrika’nın Melez Yüzü, ‘MENA’: Makro İktisadi Göstergelere ve Küresel Endekslere Göre ‘Manası’ . Avrasya Etüdleri , 40 (2) , 175-199
Kapuria-Foreman, V. (2007). Economic freedom and foreign direct investment in developing countries. The Journal of Developing Areas, 41(1), 143-154.
Karagöz , D. K. (2007). Türkiye’de doğrudan yabancı yatırım girişlerini belirleyen faktörler: 1970 – 2005, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 2(8), 929-948.
Kariuki, C. (2015). The determinants of foreign direct investment in the African Union. Journal of Economics, Business and Management, 3(3), 346-351.
Kumari, R. ve Sharma, A.K. (2017), Determinants of foreign direct investment in developing countries: A panel data study, International Journal of Emerging Markets, 12(4), 658-682.
Meivitawanli, B. (2021). Determinants of foreign direct investment: evidence from provincial level data in Indonesia. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 8(5), 53–60.
Miller, T., Kim, A. B. ve Roberts, J. M. (2021). 2021 index of Economic Freedom. Washington, DC: The Heritage Foundation. Erişim adresi: https://www.heritage.org/index/pdf/2021/book/index_2021.pdf, (05.01.2022)
Ngo, M. N., Cao, H. H., Nguyen, L.N. ve Nguyen, T.N. (2020). Determinants of foreign direct ınvestment: evidence from Vietnam, Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(6), 173–183.
OECD, (2008). Benchmark Definition of Foreign Direct Investment. Fourth Edition. OECD Publisihing.
Obayori, J.B. ve Chioma Chidinma, G.A. (2018). Determinants of foreign direct investment inflow in an emerging economy: The Nigeria experience. European Journal of Economic and Financial Research, 3(2), 53-65.
Onyeiwu, S., ve Shrestha, H. (2004). Determinants of foreign direct investment in Africa. Journal of Developing Societies, 20(1-2), 89-106.
Öztan, D. Z. (2012). Sigortacılık sektöründe doğrudan yabancı yatırım kararını etkileyen faktörlerin analizi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.
Quazi, R. (2007). Economic freedom and foreign direct investment in East Asia. Journal of the Asia Pacific Economy, 12(3), 329-344.
Roodman, D. (2009a). Practıtıoners’ corner a note on the theme of too many ınstruments. Oxford Bulletın Of Economıcs And Statıstıcs, 71(1), 135-158.
Roodman, D. (2009b). How to do xtabond2: An introduction to difference and System-GMM in Stata. The Stata Journal, 9(1), 86-136.
Root, F. R., ve Ahmed, A. A. (1979). Empirical determinants of manufacturing direct foreign investment in developing countries. Economic development and cultural change, 27(4), 751-767.
Şahin, L. (2016). Doğrudan yabancı yatırımların istihdama etkisinin ampirik analizi: SADC ülkeleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 103-118.
The Heritage Foundation, (2021). Ekonomik özgürlük endeksi. Erişim Adresi: https://www.heritage.org/index/explore, Erişim Tarihi: 05.01.2022.
Tsen, Wong Hock (2005). The determinants of foreign direct investment in manufacturing industry of Malasia: An emprical study. Journal of Cooperation, 26(2), 91-110.
Tunçsiper, B. ve Biçen, Ö. F. (2014). Ekonomik özgürlükler ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin panel regresyon yöntemiyle incelenmesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 9(2), 25‐45.
UNCTAD, (1998). World Investment Report, Trend and Determinants. United Nations Publication.
Ustaoğlu, E. (2020). Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırım ve ekonomik büyüme ilişkisi: İnsan sermayesinin sağladığı yayılma etkilerine ilişkin yeni kanıtlar. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 717-729.
Ustaoğlu, E. (2021). Yabancı yatırım, finansal gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(3), 681-710.
Vijayakumar, N., Sridharan, P., ve Rao, K. C. S. (2010). Determinants of FDI in BRICS Countries: A panel analysis. International Journal of Business Science & Applied Management (IJBSAM), 5(3), 1-13.
World Bank (2022). World Bank development indicators. Erişim adresi: https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators, (03.01.2022).
Yılmazer, M. (2010). Doğrudan yabancı yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme İlişkisi: Türkiye üzerine bir deneme, Sosyal Bilimler, 8(1), 241-260.
Yol, M. A., ve Teng, N. T. (2009). Estimating the domestic determinants of foreign direct investment flows in Malaysia: Evidence from cointegration and error-correction model. Jurnal Pengurusan (UKM Journal of Management), 28.
