Türkiye’de Pandemi Döneminin Kamu Borçlarının Sürdürülebilirliği Üzerine Etkisi
Özet
Bu çalışma, Dr. Hakan Güneş tarafından Türkiye’de Kovid-19 salgını döneminde uygulanan genişletici maliye politikalarının kamu borçlarının sürdürülebilirliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Pandemi sürecinde ortaya çıkan olumsuz ekonomik etkileri azaltmak amacıyla sağlık harcamaları, sosyal destekler ve vergi indirimleri gibi toplam boyutu 700 milyar TL’yi aşan mali önlemler devreye sokulmuş; bu uygulamalar reel ekonomik faaliyeti desteklese de bütçe dengesi ve borç stoku üzerinde önemli bir baskı yaratmıştır. 2016-2021 yıllarını kapsayan veri analizi sonuçlarına göre, Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG) ve KKBG’nin GSYİH’ya oranı pandemi öncesi döneme göre iki kattan fazla artış göstermiş, birincil bütçe açığı on kat büyümüş ve kamu borç stokunun GSYİH’ya oranı %32 seviyesinden %40 sınırına yaklaşmıştır. Türkiye, bu dönemde AB’nin kamu borç stoku kriterini karşılamaya devam etmesine rağmen bütçe açığı kriterinde mali disiplinden sapmıştır. Döneme ilişkin yapılan Granger Nedensellik Analizi bulgularına göre; reel faiz oranlarından ve birincil bütçe dengesinden kamu borç stokunun GSYİH’ya oranına doğru tek yönlü, ekonomik büyüme ile kamu borç stoku oranı arasında ise çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Sonuç olarak, büyümedeki yavaşlama ile birincil bütçe açıklarının artması borç sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemiş olup orta ve uzun vadede borç/GSYİH oranının kademeli şekilde düşürülmesine yönelik yeni politikalara ihtiyaç duyulmaktadır.
This study, conducted by Dr. Hakan Güneş, examines the effects of expansionary fiscal policies implemented in Turkey during the COVID-19 pandemic on the sustainability of public debt. To mitigate the adverse economic impacts arising from the pandemic, fiscal measures exceeding 700 billion TL—including health expenditures, social support, and tax concessions—were introduced; although these measures supported real economic activity, they exerted significant pressure on public fiscal balances and debt stock. According to data analysis covering 2016–2021, the Public Sector Borrowing Requirement (PSBR) and its ratio to GDP more than doubled compared to the pre-pandemic period, the primary budget deficit increased tenfold, and the public debt stock-to-GDP ratio approached 40% from 32%. Although Turkey continued to meet the EU criteria for public debt stock during this period, it deviated from fiscal discipline regarding the budget deficit criterion. Findings from the Granger Causality Analysis show a unidirectional causality from real interest rates and primary budget balance to the debt stock-to-GDP ratio, and a bidirectional causality between economic growth and the public debt stock ratio. Consequently, the growth slowdown and increasing primary budget deficits negatively affected debt sustainability, highlighting the need for policies aimed at gradually reducing the debt-to-GDP ratio over the medium and long term.
Referanslar
Adıgüzel, M. (2020), Covid-19 pandemisinin Türkiye ekonomisine etkilerinin makroekonomik analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Bahar (Covid-19-Özel Ek), 191-221.
Aktan, C. C. ve Dileyici, D. (2007), Modern Politik İktisat Kamu Tercihi, Seçkin, Ankara.
Atukeren, E. (2011), Granger-nedensellik sınamalarına yeni yaklaşımlar, Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonometri ve İstatistik Sempozyumu Özel Sayısı, 2011 137
Arslan, A. (2021), Türkiye’de iç ve dış borçlanmanın ekonomik büyümeye etkisi. Gaziantep University Journal Of Social Sciences 2022 21(1) 127-140.
Aydın, A. (2021), Türkiye’de pandemi sürecinde genel ekonomi ve kamu maliyesi alanında alınan tedbirlerin değerlendirilmesi. Gazi Kitapevi, Ankara. 409-426.
Bağcı, H. (2001). Kamu borçları yönetimi ve Türkiye için bir değerlendirme, SPK Yayın no: 135. Ankara.
Baldwin, R. and Weder di Mauro, B. (2020). Economics in the time of covid-19, CEPR Press Centre for Economic Policy Research 33, Great Sutton Street London. 1-113.
Bayraktar, Y. (2021), İktisat okulları, 4T yayınevi, 17. Baskı. İstanbul.
Briceno, H.R. and Perote, J. (2020), Determinants of the public debt in the Eurozone and ıts sustainability amid the covid-19 pandemic, Sustainability 2020, 12, 6456; doi:10.3390/su12166456
Carnazza, G. and Liberati, P. (2021). The asymmetric impact of the pandemic crisis oninterest rates on public debt in the Eurozone, Journal of Policy Modeling 43 (2021) 521–542, https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2021.04.001
Çanakçı, M. ve Arslan, A. (2021), Fiscal policy and economic change during perıod of pandemic, Ecoforum, Volume 10, Issue 2(25),
Dineri, E. (2021). Pandemi döneminde Türkiye’de uygulanan ekonomi politikaları. Gazi Kitapevi, Ankara. 139-157.
Draghi, M. (2021), Fiscal policy and the pandemic, Economia Politica (2021) 38:797–802 https://doi.org/10.1007/s40888-021-00246-4
Eker, A. ve Meriç, M. (2000), Devlet borçları, 3. Baskı. İzmir
Fırat, M. (2020). Covıd-19 krizi ve IMF destekli maliye politikalarının gerekliliği, Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s. 209-222.
Güneş, H. (2021). Covid-19 salgınının mali disiplin üzerindeki etkileri: Türkiye örneği ve çeşitli ülke gruplarıyla karşılaştırılması, Gazi Kitapevi, Ankara. 427-441.
Granger, C.W.J. and Paul Newbold (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics 2:111.
İnce, M. (2001). Devlet borçları ve Türkiye, Gazi Kitapevi, Ankara
Kalaycı Oflaz, N. (2021). Küresel sağlık krizinin ekonomiye etkileri ve mali önlemler: Türkiye üzerine bir inceleme. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8 (3) , 379-408
Kamacı, A. ve Kurt, Ö., (2021). Kamu harcamaları ile vergi gelirleri arasında: pandemi öncesi ve sonrası için bir değerlendirme. Hayat Ekonomisi Dergisi.8(4):455-462, DOI: 10.15637/jlecon.8.4.05
Kose, M.A., Ohnsorge, F. and Sugawara, N. (2021). A mountain of debt: Navigating the legacy of the pandemic, CEPR Discussion Paper No. DP16637. 1-41.
Matthews, P.H. (2005). Paradise lost and found? the econometric contributions of Clive W. J. Granger and Robert F. Engle, Review of Poltical Economy, 17(1), ss. 1-28.
Öğretir, A. H. (2021), Maliye konu anlatımı, 4T yayınevi, 10. Baskı. İstanbul.
Öztürk, N. (2021). Maliye Politikası, Ekin Yayınevi, 11. Baskı. Bursa.
Papava, V. and Charaıa, V. (2021). The problem of the growth of georgıa’s public debt during the economic crisis under the covid-19 pandemic, Georgian Foundation for Strategic and International Studies, 152. 1-15.
Pınar, A. (2010). Kamu maliyesi ve maliye politikası, Turhan Kitapevi, 6. Bası. Ankara.
Sarıkaya, F. ve Çeviş, İ. (2020). Koronovirüs (covid-19) ve ekonomik devinim, Pandemi ekseninde küresel değişim ve yeni ekonomik düzen, Akçağ Yayınları, 1620. s. 17-34.
Ulusoy, A. (2004). Devlet borçlanması, Üçyol Kitapevi, 2. Baskı. Trabzon.
Verbeek, M. (2008). A guide to moden econometrics, 3. Edition, John Wiley & Sons Ltd., West Sussex.
Yıldırım, E. P., Arslan, A. (2021). Kamu tercihi teorisi’nin felsefi ve siyasi temellerinin günümüz maliyesi açısından değerlendirilmesi: Türkiye örneği. Social Sciences Research Journal, 10 (4), 894-912.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı Resmi İnternet Sitesi
Hazine ve Maliye Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi
Dünya Sağlık Örgütü Resmi İnternet Sitesi
Orta Vadeli Program (2022-2024)
