Bağımsız Denetimin Kalitesini Etkileyen Faktörler: Bağımsız Denetçi Görüşlerine İlişkin Bir Araştırma
Özet
Bu çalışma, Denizli ilinde resmi sicile kayıtlı bağımsız denetçilerin görüşleri doğrultusunda bağımsız denetim kalitesini etkileyen faktörleri ve bu görüşlerin demografik özelliklere göre farklılıklarını incelemektedir. 41 denetçiden elde edilen anket verilerinin SPSS analizi sonucunda, denetçilerin mesleki eğitim ve yeterliliği, denetlenen işletmenin etkin bir iç kontrol sistemine sahip olması ve denetim görüşünün yeterli sayıda ve nitelikte denetim kanıtına dayandırılması denetim kalitesini etkileyen en kritik unsurlar olarak öne çıkmıştır. Buna karşın, literatürdeki yaygın kanaatin aksine, denetim firmasının büyüklüğü, uluslararası niteliği ve denetçinin yabancı dil düzeyi denetim kalitesi üzerinde önemli bir etken olarak değerlendirilmemiştir. Denetim ücretlerinin zamanında ve eksiksiz ödenmesi kalite açısından kritik bulunurken, zorunlu rotasyonun etkisi konusunda katılımcılar arasında tam bir fikir birliği sağlanamamıştır. Ayrıca cinsiyet, yaş, mesleki deneyim ve eğitim düzeyi gibi demografik değişkenlere göre denetçilerin bazı faktörlere ilişkin algılarında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Kadın katılımcıların mesleki yeterlilik ve denetçi denetimi konularındaki katılımı erkeklere kıyasla daha yüksek çıkarken, kıdemli denetçiler uluslararası firma olmanın kaliteye etkisini daha düşük görmüştür. Sonuç olarak bağımsız denetimde kalitenin, Uluslararası Denetim Standartları'na uyum ve güçlü iç kontrol mekanizmalarıyla doğrudan ilişkili olduğu belirlenmiştir.
This study examines the factors affecting independent audit quality and the differences in these perspectives based on demographic characteristics, drawing upon the opinions of independent auditors officially registered in Denizli province. As a result of the SPSS analysis of survey data gathered from 41 auditors, the auditors' professional education and competence, the audited firm's possession of an effective internal control system, and grounding the audit opinion on sufficient and appropriate audit evidence emerged as the most critical factors influencing audit quality. Conversely, contrary to the common consensus in the literature, the size of the audit firm, its international status, and the auditor's foreign language proficiency were not evaluated as significant factors affecting audit quality. While the timely and full payment of audit fees was found to be critical for quality, no full consensus was reached among participants regarding the impact of mandatory rotation. Furthermore, significant differences were identified in auditors' perceptions of certain factors based on demographic variables such as gender, age, professional experience, and education level. While female participants demonstrated higher levels of agreement regarding professional competence and peer review compared to males, experienced auditors considered the impact of being an international firm to be lower. In conclusion, it was determined that quality in independent auditing is directly associated with compliance with International Standards on Auditing and robust internal control mechanisms.
Referanslar
Akdoğan, N., Gülhan, O., Aktaş, M.. Borsa İstanbul'da kurumsal yönetim ilkelerine uyum düzeyinin bağımsız denetçi görüşlerine etkisi ve bağımsız denetim piyasa yapısı ulusal pazar-gözaltı pazarı kurumsal yönetim endeksi karşılaştırması. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 2016: 18(1): 1-22.
Aslanoğlu, S., Baskan, T. D.. Denetçilerin bağımsızlığının denetim kalitesine etkisi: BİST’de yapılan bir uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 2016: 16(48): 59-84.
Baş, M., Uygun, H.. Kurumsal yönetim uygulamalarının denetim kalitesi üzerine etkisinin lojistik regresyon analizi ile incelenmesi: BİST-100 uygulaması. Turkish Studies-Economy, 2020: 15(1): 111-125.
Carcello, J. V., Hermanson, D. R., Neal, T. L. Board characteristics and audit fees. Contemporary Accounting Research, 2002: 19(3): 365-384.
Chen, B., Chi, W., Lin, W. Y.. Auditors’ brand-name reputation, audit office size and the impact of client importance on audit quality at the office level: evidence from china. Zhongnan University of Economics and Law and National Chengchi University Working paper.2012.
Corbella, S., Florioa, C., Gotti, G.. Audit firm rotation, audit fees and audit quality: the experience of italian public companies. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 2015: 25: 46-66.
DeAngelo, L. E.. Auditor size and audit quality. Journal of Accounting and Economics, 1981: 3(3): 183-199.
Durmuş, B., Yurtkoru, E.S., Çinko, M. (2016). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. 6.Baskı. İstanbul: Beta Yayınları.
Firth, M., Rui, O. M., Wu, X.. How do various forms of auditor rotation affect audit quality? evidence from China. The International Journal of Accounting, 2012: 47(1): 109-138.
Gall, M. D., Gall, J. P., Borg, W. R. (2003). Educational research. 7. Baskı. ABD: Pearson Education.
Gökoğlan, Ö. G. K., Tanç, A. (2018). Denetim ücretlerinin bağımsız denetimin kalite ve katma değeri üzerine etkisi. 2nd International EMI Entrepreneurship & Social Sciences Congress, Cappadocia, 172-190.
Güredin, E. (2014). Denetim ve güvence hizmetleri. 14. Baskı. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
Hatunoğlu, Z., Koca, N.. Bağımsız denetçinin eğitim seviyesi ve mesleki tecrübesine göre mesleki bağlılık ve denetimde kalite algı düzeyi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2020: 17(2): 1118-1134.
IAASB (2021). About IAASB. (02.08.2021 tarihinde https://www.iaasb.org/about-iaasb adresinden ulaşılmıştır).
Karahan, A., Çukacı, Y. C.. Bağımsız denetçinin mesleki şüpheciliğinin denetim standartları bağlamında denetim kalitesine etkisi ve bir araştırma. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 2018: (6)2: 1-27.
KGK (2021a). Bağımsız denetim yönetmeliği. Resmi Gazete Sayı 28509, (25.08.2021 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?Mevzuat No=16907&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
KGK (2021b). Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve. (23. 10.2021 tarihinde https://www.kgk. gov.tr/DynamicContentDetail /10254/TFRS-2021-Seti adresinden ulaşılmıştır).
KGK (2021c). Türkiye denetim standartlarına ilişkin genel bilgi. (13.08.2021 tarihinde https://www.kgk. gov.tr/Portalv2Uploads/ files/Duyurular/v2/TDS/Bilgi_Notu_09_05_2019.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kim, H., Lee, H., Lee, J. E.. Mandatory audit firm rotation and audit quality. Journal of Applied Business Research, 2015: 31(3): 1089-1106.
Kinney, W. R. Libby, R.. Discussion of the relation between auditors’ fees for non-audit services and earnings management. The Accounting Review: Supplement, 2002: 77(1): 107-114.
Myers, J. N., Myers, L. A., Omer, T. C.. Exploring the term of the auditor-client relationship and the quality of earnings. The Accounting Review, 2003: Volume 78, 779-799.
Oktay E, Özçomak M.S.. Kalite kavramındaki gelişme. Atatürk Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi, 2001: 15(3): 307-328.
Özger, S., Tuğay, O.. Bağımsız denetimde zorunlu rotasyonun denetçi bağımsızlığı ve denetim kalitesine etkisi ve rotasyon ile denetim kalitesi arasındaki ilişkide denetçi bağımsızlığının aracılık rolü: bağımsız denetçilerin algılarına yönelik bir araştırma”. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 2020: 87: 33-52.
Sarwoko, I., Agoes, S.. An empirical analysis of auditor's industry specialization, auditor's independence and audit procedures on audit quality: evidence from Indonesia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2014:164: 271-281.
Selimoğlu, S. (2009). Denetim standartları, meslek ahlakı ve yasal sorumluluklar. (Ed. S. Selimoğlu ve Ş. Uzay), Muhasebe Denetimi, Ankara: Gazi Kitabevi.
Selimoğlu, S. K., Yeşilçelebi, G.. Mesleki aidiyetin bağımsız denetim kalitesi üzerine etkisi: bağımsız denetçiler üzerine bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 2014: 64: 27-52.
Shafie, R., Wan Hussin, W. N., Yusof, M.. Audit firm tenure and auditor reporting quality: evidence in Malaysia. International Business Research, 2009:2(2): 99-109.
Stanley, J. D., DeZoort, F. T.. Audit firm tenure and financial restatements: an analysis of industry specialization and fee effects. Journal of Accounting and Public Policy, 2007: 26 (2): 131-159.
Tepalagul N, Lin L. Auditor independence and audit quality: a literature review. Journal of Accounting, Auditing & Finance, 2015: 30(1): 101-121.
Tuan, K.. Bağımsız denetimde rotasyon uygulaması: sistemin artıları-eksileri üzerine tartışmalar. The Journal of Academic Social Science, 2015: 3(16): 291-309.
Tuan, K.. Bağımsız denetimde rotasyon denetim kalitesini nasıl etkiler ?. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2019: 37(4): 703-719.
