İşletmecilik Bağlamında Tokenizm Teorisine Genel Bir Bakış
Özet
Bu çalışma, Rosabeth Moss Kanter’in Indesco şirketindeki araştırmasıyla popülerlik kazanan ve örgütlerde sayısal olarak azınlıkta bulunan grupların yaşadığı olumsuz deneyimleri açıklayan tokenizm teorisini incelemektedir. İlk olarak Judith Long Laws (1975) tarafından tanımlanan token kavramı, Kanter (1977a) tarafından sayısal temsil oranlarına göre tektip (%100:0), çarpık (%85:15), eğik (%65:35) ve dengeli (%60:40 / %50:50) olmak üzere dört grup yapısı çerçevesinde ele alınmıştır. Tokenizmin en yoğun yaşandığı yapı, egemen grubun %85 veya üzerinde, azınlık grubun ise %15 veya altında olduğu çarpık gruplardır. Kanter, azınlık gruptaki bireylerin bireysel kimliklerinden ziyade ait oldukları sosyal kategorinin birer temsilcisi olarak değerlendirildiğini ve kalıp yargılarla algılandığını vurgulamaktadır. Teoriye göre tokenizm; aşırı görünürlüğün yol açtığı performans baskısı, kutuplaşma neticesinde ortaya çıkan yükseltilmiş sınırlar (sosyal izolasyon) ve bireylerin kalıplaşmış rollere sıkıştırılması anlamına gelen rol kuşatması (asimilasyon) olmak üzere üç temel boyutta gerçekleşmektedir. Yoder ve diğer araştırmacılar teoriye cinsiyet statüsü ve mesleki uyumsuzluk gibi yeni boyutlar ekleyerek sayısal oranların ötesindeki karmaşık dinamiklere ve mikro/makro saldırganlıklara dikkat çekmiştir. Başta kadın istihdamı olmak üzere ırk, yaş ve etnik farklılıkları da kapsayan tokenizm konusunda Türkiye’de yapılan çalışmalar sınırlı olup konunun örgütsel davranış bağlamında daha fazla araştırılması önerilmektedir.
This study examines the theory of tokenism, popularized by Rosabeth Moss Kanter’s research at Indesco, which explains the negative experiences of numerical minority groups within organizations. First defined by Judith Long Laws (1975), the concept of token was conceptualized by Kanter (1977a) within four group structures based on numerical representation ratios: uniform (100:0), skewed (85:15), tilted (65:35), and balanced (60:40 / 50:50). Tokenism occurs most intensely in skewed groups where the dominant group constitutes 85% or more and the minority group accounts for 15% or less. Kanter emphasizes that individuals in the minority group are evaluated as representatives of their social categories rather than as individuals, and are perceived through stereotypes. According to the theory, tokenism operates across three main dimensions: performance pressure caused by high visibility, boundary heightening (social isolation) resulting from polarization, and role encapsulation (assimilation), which forces individuals into stereotyped roles. Yoder and other researchers added new dimensions such as gender status and occupational mismatch, drawing attention to complex dynamics beyond numerical proportions and micro/macroaggressions. Covering racial, age, and ethnic differences alongside female employment, research on tokenism in Turkey remains limited, and further investigation within organizational behavior is recommended.
Referanslar
Adams, J., & Yoder, J. (1986). The effects of work and nonwork factors on career commitment. Retrieved from.
Broughton, A., & Miller, L. (2009). Women in senior management: is the glass ceiling still intact? ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 11(5), 7-24.
Budig, M. J. (2002). Male advantage and the gender composition of jobs: Who rides the glass escalator? Social problems, 49(2), 258-277.
Cho, Y., You, J., Kim, S., Han, H., Kim, M., & Yoon, S. (2018). Assimilation and resistance: the token status of women leaders in South Korea. Paper presented at the Academy of Management Proceedings.
Demirel, E. (2011). Masum Gibi Görünen Ayrımcılık Türü: Tokenizm. İçinde: Türk İş Yaşamında Ayrımcılık.(Editörler: Demirel, E, Tikici, M. ve Çetin, C.) Ankara: Nobel Yayın Dağıtım AŞ.
Demirel, E. T. (2019). Tokenizm teorisinin Türkiye bağlamında işlerliğine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması.
Gustafson, J. L. (2008). Tokenism in policing: An empirical test of Kanter's hypothesis. Journal of criminal justice, 36(1), 1-10.
Harper, C. M. (2016). Token female police officers or police exemplars: An evaluation of the theory of tokenism.(Master Of Science). Illinois State University,
He, N., Zhao, J., & Ren, L. (2005). Do race and gender matter in police stress? A preliminary assessment of the interactive effects. Journal of criminal justice, 33(6), 535-547.
Jackson, P. B., Thoits, P. A., & Taylor, H. F. (1995). Composition of the workplace and psychological well-being: The effects of tokenism on America's Black elite. Social Forces, 74(2), 543-557.
Kurt Yilmaz, B., & Sürgevil Dalkiliç, O. (2020). Cinsiyete Dayalı Tokenizm: Kadın Egemen ve Erkek Egemen Meslekler Üzerinde Nitel Bir Araştırma. Istanbul Management Journal(88), 85-125.
Laws, J. L. (1975). The psychology of tokenism: An analysis. Sex roles, 1(1), 51-67.
Lewis, P., & Simpson, R. (2012). Kanter revisited: Gender, power and (in) visibility. International Journal of Management Reviews, 14(2), 141-158.
Mallett, J. R. (2013). Kanter's theory of tokenism and the socialization of African American students attending Midwestern university: Edgewood College.
Phelps, P. M. (2016). An examination of the effects of tokenism for female command officers in law enforcement. Capella University,
Stichman, A. J., Hassell, K. D., & Archbold, C. A. (2010). Strength in numbers? A test of Kanter's theory of tokenism. Journal of criminal justice, 38(4), 633-639.
Stroshine, M. S., & Brandl, S. G. (2011). Race, gender, and tokenism in policing: An empirical elaboration. Police Quarterly, 14(4), 344-365.
Wilson, F., & Tagg, S. (2010). Social constructionism and personal constructivism: Getting the business owner's view on the role of sex and gender. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 2(1), 68-82.
Williams, C. L. (1992). The glass escalator: Hidden advantages for men in the “female” professions. Social problems, 39(3), 253-267.Yılmaz, B. K. (2019). Cinsiyete dayalı tokenizm:kadın egemen ve erkek egemen mesleklerde nitel bir araştırma. (Doktora Doktora). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bİlimler Enstitüsü.
Yoder, J. D. (1991). Rethinking tokenism: Looking beyond numbers. Gender & Society, 5(2), 178-192.
Yoder, J. D. (1994). Looking beyond numbers: The effects of gender status, job prestige, and occupational gender-typing on tokenism processes. Social Psychology Quarterly, 150-159.
Yoder, J. D., Adams, J., & Prince, H. T. (1983). The price of a token. JPMS: Journal of Political and Military Sociology, 11(2), 325.
Yoder, J. D., Aniakudo, P., & Berendsen, L. (1996). Looking beyond gender: The effects of racial differences on tokenism perceptions of women. Sex roles, 35(7-8), 389-400.
Yoder, J. D., & Sinnett, L. M. (1985). Is it all in the numbers? A case study of tokenism. Psychology of Women Quarterly, 9(3), 413-418.
Zimmer, L. (1988). Tokenism and women in the workplace: The limits of gender-neutral theory. Social problems, 35(1), 64-77.
