Örgüt Kültüründe Klan ve Profesyonellik Eğilimleri: Kaynakları ve İş Tatmini Üzerindeki Etkileri
Özet
Bu çalışma, Danışman ve Özgen tarafından geliştirilen örgüt kültürü tipolojisinde yer alan klan ve profesyonellik eğilimlerini ilk kez bir yerel yönetim (orta ölçekli bir il belediyesi) örneğinde inceleyerek, bu eğilimlerin kaynaklarını ve çalışanların iş tatmini üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi izni doğrultusunda 94 belediye çalışanından toplanan verilerin PLS-SEM ve SPSS yazılımları ile analizi sonucunda; profesyonellik eğiliminin iş tatmini üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu (H2 desteklenmiş), buna karşın klan eğiliminin iş tatmini üzerindeki pozitif etkisinin istatistiksel olarak anlamlı bir seviyeye ulaşmadığı (H1 reddedilmiş) belirlenmiştir. Kültürel eğilimlerin kaynaklarına yönelik fark testlerinde, erkek katılımcıların profesyonellik eğilimi kadın katılımcılara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunurken, kadrolu ve taşeron işçilerin klan eğiliminin memurlara kıyasla belirgin şekilde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, yerel yönetimlerde rasyonellik, adalet ve liyakat ilkelerini öne çıkaran profesyonellik kültürünün çalışan tatminini doğrudan yükselttiğini, kamu sektöründeki ikili istihdam yapısının ise iş güvencesi ve sosyal dayanışma ihtiyacı doğrultusunda klan kültür algılarını şekillendirdiğini göstermektedir.
This study aims to examine clan and professionalism tendencies within the organizational culture typology developed by Danışman and Özgen for the first time in a local government sample (a medium-sized provincial municipality), revealing the sources of these tendencies and their effects on employees' job satisfaction. Based on PLS-SEM and SPSS analyses of data collected from 94 municipal employees under the permission of Adana Alparslan Türkeş Science and Technology University, it was determined that professionalism tendency has a statistically significant positive effect on job satisfaction (H2 supported), whereas the positive effect of clan tendency on job satisfaction did not reach statistical significance (H1 rejected). Difference tests regarding the sources of cultural tendencies revealed that male participants exhibited a significantly higher professionalism tendency than female participants, while permanent and subcontracted workers demonstrated a noticeably higher clan tendency compared to civil servants. The findings demonstrate that a culture of professionalism emphasizing rationality, justice, and merit in local governments directly increases job satisfaction, whereas the dual employment structure in the public sector shapes clan culture perceptions in line with job security and social solidarity needs.
Referanslar
Aldemir, M. C., Arbak, Y., ve Özmen, N. T. (2003). Türkiye'de işgörme anlayışı: Tanımı ve boyutları. Yönetim araştırmaları dergisi, 3(1), 5-28.
Aycan, Z. ve Kanungo, R., N. (2000). “Toplumsal Kültürün Kurumsal Kültür ve İnsan Kaynakları Uygulamaları Üzerine Etkileri”, (Ed.: Zeynep Aycan), Akademisyenler ve Profesyoneller Bakış Açısıyla Türkiye'de Yönetim, Liderlik ve İnsan Kaynakları Uygulamaları, Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları: 25-53.
Aziri, B. (2011). Job satisfaction: a literature review. Management Research & Practice, 3(4).
Başol, O., ve Çömlekçi, M. F. (2020). İş tatmini ölçeğinin uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 1(2), 17-31.
Berberoğlu, G. (1990). Örgüt kültürü ve yönetsel etkinliğe katkısı. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 153-161.
Berberoğlu, G., ve Baraz, B. (1998). Tusaş Motor Sanayii AŞ'de örgüt kültürü araştırması. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 65-84.
Belias, D., ve Koustelios, A. (2014). Organizational culture and job satisfaction: A review. International review of management and marketing, 4(2), 132.
Belias, D., Koustelios, A., Vairaktarakis, G., & Sdrolias, L. (2015). Organizational culture and job satisfaction of Greek banking institutions. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 175, 314-323.
Cameron, K. and R. E. Quinn. (2006). Diagnosing and Changing Organizational Culture: Based on the Competing Values Framework. Jossey Bass
Currivan, D. B. (1999). The causal order of job satisfaction and organizational commitment in models of employee turnover. Human resource management review, 9(4), 495-524.
Çakır, M., ve Örücü, E. (1999). Üretim işletmelerinde örgüt kültürünün tespitine yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 13(1).
Çetin, F., Şeşen, H., ve Basım, H. N. (2012). Örgüt kültürünün rol ötesi olumlu davranışlara olan etkisi: örgütsel bağlılığın aracı değişken rolü. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(2), 197-211.
Danışman, A., & Özgen, H. (2003). Örgüt kültürü çalışmalarında yöntem tartışması: niteliksel-niceliksel yöntem ikileminde niceliksel ölçümler ve bir ölçek önerisi. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 91-124.
Danışman, A., & Özgen, H. (2008). Örgütsel Alt Kültürler ve Kaynakları: Bir Sanayi Firmasında Görgül Bir Araştırma. ODTÜ Gelişme Dergisi, 35(2), pp.277-304.
Deshpande, R., & Webster Jr, F. E. (1989). Organizational culture and marketing: defining the research agenda. Journal of marketing, 53(1), 3-15.
Eagly, A. H., Makhijani, M. G., & Klonsky, B. G. (1992). Gender and the evaluation of leaders: A meta-analysis. Psychological bulletin, 111(1), 3.
Ehrhart, M. G., Schneider, B., & Macey, W. H. (2013). Organizational climate and culture: An introduction to theory, research, and practice. Routledge.
Erdem, R. (2007). Örgüt kültürü tipleri ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki: Elazığ il merkezindeki hastaneler üzerinde bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(2), 63-79.
Fornell, C., ve Larcker, D. F. (1981). Structural Equation Models With Unobservable Variables and Measurement Error: Algebra and Statistics. Journal of Marketing Research, 18(3), 382-388.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., ve Sarstedt, M. (2017). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), 2nd Edt. Sage: Thousand Oaks.
Hellriegel, D., & Slocum Jr, J. W. (1974). Organizational climate: Measures, research and contingencies. Academy of management Journal, 17(2), 255-280.
Henseler, J., Dijkstra, T. K., Sarstedt, M., Ringle, C. M., Diamantopoulos, A., Straub, D. W., Ketchen, D. J., Hair, J. F., Hult, G. T. M., ve Calantone, R. J. 2014. Common Beliefs and Reality about Partial Least Squares: Comments on Rönkkö & Evermann (2013), Organizational Research Methods, 17(2): 182-209.
Hofstede, G., Neuijen, B., Ohayv, D. D., & Sanders, G. (1990). Measuring organizational cultures: A qualitative and quantitative study across twenty cases. Administrative science quarterly, 286-316.
Holt, J. L., & DeVore, C. J. (2005). Culture, gender, organizational role, and styles of conflict resolution: A meta-analysis. International Journal of Intercultural Relations, 29(2), 165-196.
İşcan, Ö. F., & Timuroğlu, M. K. (2007). Örgüt kültürünün iş tatmini üzerindeki etkisi ve bir uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 119-135.
Judge, T. A., Parker, S. K., Colbert, A. E., Heller, D., & Ilies, R. (2002). Job satisfaction: A cross-cultural review. In N. Anderson, D. S. Ones, H. K. Sinangil, & C. Viswesvaran (Eds.), Handbook of industrial, work and organizational psychology, Vol. 2. Organizational psychology (s. 25–52). Sage Publications
Bodur, M., & Kabasakal, H. (2002). Türkiye-Arap kümesinde kurumsal kültür: Globe araştırması. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 5-22.
Karcıoğlu, F., Kâhya, C., ve Buzkan, K. (2012). Çatışma yönetim stratejisinin tahmin edicileri olarak örgütsel kültür tipleri. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1), 77-91.
Kağıtçıbaşı, C. (2017). Family, self, and human development across cultures: Theory and applications. Routledge.
Kaya, H. (2008). Kamu ve özel sektör kuruluşlarının örgütsel kültürünün analizi ve kurum kültürünün çalışanların örgütsel bağlılığına etkisi: Görgül bir araştırma. Maliye Dergisi, (155), 119-143.
Kim, H. (2014). Transformational leadership, organizational clan culture, organizational affective commitment, and organizational citizenship behavior: A case of South Korea's public sector. Public Organization Review, 14(3), 397-417.
Koustelios, A. (1991). The relationships between organizational cultures and job satisfaction in three selected industries in Greece. The University of Manchester (United Kingdom).
Kroeber, A. L., ve Kluckhohn, C. (1952). Culture: A critical review of concepts and definitions. Papers. Peabody Museum of Archaeology & Ethnology, Harvard University.
Latan, H., Ringle, C. M., ve Jabbour, C. J. C. (2018). Whistleblowing intentions among public accountants in Indonesia: Testing for the moderation effects. Journal of Business Ethics, 152(2), 573-588.
Lund, D. B. (2003). Organizational culture and job satisfaction. The Journal of Business and Industrial Marketing 18(3), 219-236.
Martin, J. (2002). Organizational culture: Mapping the terrain. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
McKinnon, J. L., Harrison, G. L., Chow, C. W., & Wu, A. (2003). Organizational culture: association with commitment, job satisfaction, propensity to remain, and information sharing in Taiwan. International journal of business studies, 11(1).
Meek, V.L. (1988). Organizational culture: Origins and weaknesses Organization studies, 9(4), 453-473.
Morrill, C. (2008). Culture and organization theory. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 619(1), 15-40.
Murat, G., ve Açıkgöz, B. (2007). Yöneticilerin örgüt kültürü algilamalarina ilişkin bir analiz: Zonguldak Karaelmas Üniversitesi örneği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 3(5), 1-20.
Nurrohmat, N. (2021). The effects of professionalism and behavior by organizational citizenship (OCB) as mediating variables on the effect of personality on performance (a study on Makassar Police). International Journal of Quality & Reliability Management.
Nystrom, P. C. (1993). Organizational Cultures, Strategies, and Commitments in Health Care Organizations. Health care management review, 18(1), 43-49.
Özen, Ş. 1996. Bürokratik kültür 1: Yönetsel değerlerin toplumsal temelleri. Ankara: TODAİE.
Paşa, S., F. (2000). “Türkiye Ortamında Liderlik Özellikleri”, Ed.: Zeynep Aycan, Akademisyenler ve Profesyoneller Bakış Açısıyla Türkiye'de Yönetim, Liderlik ve İnsan Kaynakları Uygulamaları, Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları: 225-241.
Pettigrew, A. M. (1979). On studying organizational cultures. Administrative science quarterly, 24(4), 570-581.
Ringle, Christian M., Wende, Sven, ve Becker, Jan-Michael. (2015). SmartPLS 3. Boenningstedt: SmartPLS. Retrieved from https://www.smartpls.com
Roodt, G., Rieger, H. S., & Sempane, M. E. (2002). Job satisfaction in relation to organisational culture. SA Journal of industrial Psychology, 28(2), 23-30.
Rousseau, D. M. (1990). Normative beliefs in fund-raising organizations: Linking culture to organizational performance and individual responses. Group & Organization Studies, 15(4), 448-460.
Sabri, P. S. U., Ilyas, M., ve Amjad, Z. (2011). Organizational culture and its impact on the job satisfaction of the university teachers of lahore. International Journal of Business and Social Science, 2(24).
Sargut, A.S. (2001), Kültürler Arası Farklılaşma ve Yönetim, Ankara: İmge Kitabevi.
Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership(Vol. 2). John Wiley & Sons.
Schneider, B., ve Barbera, K. M. (2014). The Oxford handbook of organizational climate and culture. Oxford University Press.
Shurbagi, A. M. A., & Zahari, I. B. (2014). The mediating effect of organizational commitment on the relationship between job satisfaction and organizational culture. International Journal of Business Administration, 5(6), 24.
Spector, P. E. (1997). Job Satisfaction: Application, Assessment, Causes, and Consequences. SAGE Publications.
Smircich, L. (1983). Concepts of culture and organizational analysis. Administrative science quarterly, 339-358.
Şeşen, H. (2011). Örgütte kuralcılık ve hiyerarşi eğiliminin liderden duyulan tatmine etkisinde adalet algısının aracılık rolü. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 105-120.
Tanrıverdi, H., ve Altındağ, E. (2016). The relationship of organizational culture and wage policies in Turkish family firms. Business Management Dynamics, 5(7), 1.
Tekiner, M. A. (2009). Türk polis teşkilatında kurumsal kültür ve alt-kültürler üzerine bir araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Topeli, M. (2018). Örgüt alt kültürleri bağlamında örgütsel bağlılığın örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi: bir elektrik üretim işletmesinde araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Trompenaars, F. ve Hampden-Turner, C. (1998). Riding the Waves of Culture: Understanding Cultural Diversity in Global Business. New York: McGraw-Hill.
Üçok, T. 1989. Organizasyon kültürünün oluşumu. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1-2): 308-323.
Van Maanen, J. 1988. Tales of the field: on writing etnography. Chicago: University of Chicago Press.
Verbeke, W., Volgering, M., ve Hessels, M. (1998). Exploring the conceptual expansion within the field of organizational behaviour: Organizational climate and organizational culture. Journal of Management Studies, 35(3), 303-329.
Wasti, S. A. (2000), “Örgütsel Bağlılığı Belirleyen Evrensel ve Kültürel Etmenler: Türk Kültürüne Bir Bakış”, Z. Aycan, (ed.) Türkiye’de Yönetim, Liderlik ve İnsan Kaynakları Uygulamaları, Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 201-224.
Xenikou, A. ve Furnham, A. (1996). A correlational and factor analytic study of four questionnaire measures of organizational culture. Human Relations, 49(4): 349-371.
Zhang, C. (2019). Family support or social support? The role of clan culture. Journal of Population Economics, 32(2), 529-549.
Zhao, J.J., Truell, A.D., Alexander, M.W. ve Hill, I. B. (2006). Less success than meets the eye? The impact of master of business administration education on graduates’ careers. Journal of Education for Business, 81: 261–268.
