Takipteki Alacaklar İle Makroekonomik Değişkenler ve Finansal Rasyolar Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de 2014:01-2021:09 dönemine ait aylık verileri kullanarak makroekonomik değişkenler ile takipteki alacak oranı (TAO) ve TAO ile bankacılık finansal rasyoları arasındaki nedensellik ilişkisini Toda-Yamamoto yöntemiyle incelemektedir. Yapılan ADF birim kök testi sonucunda Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) düzeyde, diğer tüm değişkenlerin ise birinci farklarında durağan olduğu tespit edilmiştir. Toda-Yamamoto nedensellik analizi bulgularına göre, döviz satış kuru, tüketici fiyat endeksi, tahvil faizi, ticari kredi faizi ve tüketici kredi faizinden takipteki alacak oranına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunurken, istihdam değişkeninden TAO'ya doğru herhangi bir nedensellik tespit edilememiştir. Bankacılık sektör verileri açısındansa, takipteki alacaklar artış oranı, faiz gelirlerinin faizli aktiflere oranı ve faiz giderlerinin faizli pasiflere oranından TAO'ya doğru; TAO'dan ise faiz dışı gelirlerin faiz dışı giderlere oranına ve standart sermaye yeterliliği oranına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi belirlenmiştir. Öte yandan, takipteki alacak oranı ile aktif kârlılığı (ROA) ve özkaynak kârlılığı (ROE) arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Etki-tepki analizi sonuçları ise uygulanan şokların etkilerinin sönümlenmediğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, makroekonomik göstergelerin ve bankacılık rasyolarının takipteki alacaklar üzerindeki etkilerini açıklayarak finansal analiz ve karar alma süreçlerine bilimsel bir katkı sunmaktadır.
This study examines the causal relationship between macroeconomic variables and the non-performing loan ratio (NPLR), as well as between NPLR and banking financial ratios, using monthly data from 2014:01 to 2021:09 in Turkey through the Toda-Yamamoto methodology. The ADF unit root test results indicate that the Consumer Price Index (CPI) is stationary at level, while all other variables are stationary at first differences. According to the Toda-Yamamoto causality analysis findings, a unidirectional causal relationship running from the foreign exchange selling rate, consumer price index, bond yield, commercial loan interest rate, and consumer loan interest rate to the non-performing loan ratio was identified, whereas no causality was detected from employment to NPLR. Regarding banking sector data, a unidirectional causality was determined running from the growth rate of non-performing loans, the ratio of interest income to interest-bearing assets, and the ratio of interest expenses to interest-bearing liabilities to NPLR; and from NPLR to the ratio of non-interest income to non-interest expenses and the capital adequacy ratio. On the other hand, no significant relationship was found between the non-performing loan ratio and return on assets (ROA) or return on equity (ROE). Impulse-response analysis results demonstrate that the effects of applied shocks do not die out. The obtained findings contribute scientifically to financial analysis and decision-making processes by clarifying the effects of macroeconomic indicators and banking ratios on non-performing loans.
Referanslar
Bankacılık Kanunu. (2015). Kanun No:5411, 01.11.2005 Tarihli, 25983(Mük.) Sayılı Resmi Gazete.
BDDK. (2016). Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar için Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 22.06.2016 Tarihli, 29750 Sayılı Resmi Gazete.
BDDK. (2021). Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Kasım 3, 2021 tarihinde, http://www.bddk.org.tr/BultenAylik/ adresinden alınmıştır.
Berger, A. N., & DeYoung, R. (1997). Problem Loans and Cost Efficiency in Commercial Banks. Journal of Banking & Finance, 21 , 849-870.
Danacı, M. C., Şit, M., & Şit, A. (2017). Kredi Temerrüt Swaplarının (CDS’lerin) Büyüme Oranıyla İlişkilendirilmesi: Türkiye Örneği. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9 (2) , 67-78.
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood Ratio Statistic For Autoregressive Time Series With a Unit Root. Econometrica, 49(4) , 1057-1072.
Genç, E., & Şaşmaz, M. Ü. (2016). Takipteki Banka Kredilerinin Makroekonomik Belirleyicileri: Ticari Krediler Örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (36), 119-129.
Hancı, A., & Akçalı, B. Y. (2021). Türev Araçların Türk Bankacılık Sistemiyle İlişkisinin Nedensellik Analizi ile İncelenmesi. Bankacılar Dergisi, 117, 113-133.
Investing.com. (2021). Ekim 12, 2021 tarihinde https://tr.investing.com/rates-bonds/turkey-2-year-bond-yield adresinden alındı
Karamelikli, H., & Bayar, Y. (2016). Makroekonomik ve Finansal İstikrarın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, ICAFR 16 Özel Sayısı, 12(12), 225-236.
Kaya, Ç. (2020). Bankacılık Sektöründe Sorunlu Kredilerden Kurtulma Aracı Olarak Varlık Yönetim Şirketleri. Uluslararası Muhasebe ve Finans Araştırmaları Dergisi 2(2), 187-207.
Kocaman, B. E., Hazar, A., & Babuşcu, Ş. (2018). Türk Bankacılık Sektöründe Sorunlu Kredilerin Yapılandırılmasının Banka Kârlılığı Üzerine Etkileri. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 3(3) , 226-242.
Köksel, B., & Yöntem, T. (2014). Türk Bankacılık Sektöründe Kredi Tayınlaması: 2002-2013 Dönemi Üzerine Bir Uygulama. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 43, 107-131.
Kurum, M. E., & Oktar, S. (2019). Zorunlu Karşılık Politikasının Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomi, İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 1(3), 186-204.
Louzis, D. P., Vouldis, A. T., & Metaxas, V. L. (2012). Macroeconomic and Bank-Specific Determinants of Non-Performing Loans in Greece: A Comparative Study of Mortgage, Business and Consumer Loan Portfolios. Journal of Banking & Finance, 36, 1012–1027.
Mac Kinnon, J. G. (1996). Numerical Distribution Functions for Unit Root and Cointegration Tests. Journal of Applied Econometrics, 11(6), 601-618.
Makri, V., Tsagkanos, A., & Bellas, A. (2014). Determinants of Non-Performing Loans: The Case of Eurozone . Panoeconomicus, 61(2), 193-206.
Mert, M., & Çağlar, A. E. (2019). Eviews ve Gauss Uygulamalı Zaman Serileri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
Özkul, G., & Öztürk, A. (2021). Türkiye'de Döviz Kuru Oynaklığı ile Dış Borç Stoku Arasındaki İlişkinin Toda-Yamamoto Nedensellik Testi ile Analizi. Bankacılık ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 46-63.
Öztürk, A., & Özkul, G. (2021). Merkez Bankası Rezervleri ile Döviz Kuru Oynaklığı Aarasındaki İlişki. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 19(4), 83-104.
Poyraz, E., & Arlı, O. E. (2019). Dövizdeki Volatilitenin Takipteki Krediler Üzerine Etkisi:Türkiye Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi (84), 133-148.
Rosita , M., & Musdholifah, M. (2016). Pengaruh Makroekonomi, Capital Adequacy Ratio, Loan To Deposit Ratio dan Pertumbuhan Kredit terhadap Non Performing Loan pada Bank Asing di Indonesia Periode 2013-2014. BISMA (Bisnis dan Manajemen) 8(2), 124-143.
Schwarz, G. (1978). Estimating the Dimension of a Model. The Annals of Statistics, 6(2) , 461-464.
Selimler, H. (2015). Sorunlu Kredilerin Analizi, Banka Finansal Tablo ve Oranlarına Etkisinin Değerlendirilmesi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(12), 131-172.
Sevinç, D. (2021). Türkiye'deki Takipteki Banka Kredileri ile Makroekonomik Faktörler Arasındaki İlişki. Mehmet Akif Ersoy İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 609-629 .
Süleymanlı, C. (2021). Türkıye`de Tüketici Bazlı Sorunlu Kredi Hacmine Etki Eden Makro İktisadı Faktörler Yapısal Kırılmalı Ekonometrik Yöntemler ile Analiz. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 3(2), 403-430.
TCMB. (2021). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası. Ekim 12, 2021 tarihinde Elektronik Veri Dağıtım Sistemi: https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket adresinden alındı
Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical Inference in Vector Autoregressions with Possibly Integrated Processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250.
TÜİK. (2021). Türkiye İstatistik Kurumu. Kasım 3, 2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Kasim-2021-37389 adresinden alındı
Vogiazas, S. D., & Nikolaidou, E. (2011). Investigating the Determinants of Nonperforming Loans in the Romanian Banking System: An Empirical Study with Reference to the Greek Crisis. Economics Research International, 2011.
Yağcılar, G. G., & Demir, S. (2015). Türk Bankacılık Sektöründe Takipteki Kredi Oranları Üzerinde Etkili Olan. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 7(1), 221-229.
Yenilmez, F., & Erdem, M. S. (2018). Türkiye ve Avrupa Birliği’nde Ekonomik Büyüme ile Enerji Tüketimi Arasındaki İlişki: Toda-Yamamoto Nedensellik Testi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 71-95.
Yılancı, V., & Özcan, B. (2010). Yapısal Kırılmalar Altında Türkiye İçin Savunma Harcamaları İle GSMH Arasındaki İlişkinin Analizi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 21-33.
Yücememiş, B. T., & Sözer, İ. A. (2011). Bankalardaki Takipteki Krediler: Türk Bankacılık Sektöründe Takipteki Kredilerin Tahminine Yönelik Bir Model Uygulaması. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 3(5), 43-56.
Yüksel, S. (2016). Bankaların Takipteki Krediler Oranını Belirleyen Faktörler: Türkiye İçin Bir Model Önerisi. Bankacılar Dergisi, 98, 41-56.
Yüksel, S., & Oflaz, F. (2020). Makroekonomik Belirsizliklerin Bankaların Döviz Kuru Riski Üzerine Etkilerinin Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi ile İncelenmesi. İstatistik ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 1(1), 1-10.
