Sulama Birliklerinin Performansı
Özet
Bu çalışma, Türkiye’deki sulama birliklerinin tarihsel gelişimini, kurumsal yapısındaki yasal düzenlemeleri ve "Yeni Sulama İşletme Modeli" kapsamındaki performans göstergelerini incelemektedir. Ülkemizde teknik ve ekonomik olarak sulanabilir 8.5 milyon hektar tarım arazisinin yaklaşık 6.69 milyon hektarı sulamaya açılmış olup, yıllık su tüketiminin %77’si tarımsal sulama alanında kullanılmaktadır. 1993 yılında başlayan katılımcı sulama yönetimi yaklaşımı doğrultusında sulama şebekelerinin işletme, bakım ve yönetim sorumlulukları su kullanıcı örgütlerine ve ağırlıklı olarak sulama birliklerine devredilmiştir. 2011 yılında yürürlüğe giren 6172 sayılı Kanun, 2018 yılında çıkarılan 7139 sayılı Kanun ile önemli değişikliklere uğramış; seçimle gelen birlik başkanlarının yerine kamu personeli atanmış ve mevcut 384 sulama birliği birleştirilerek sayıları 183’e düşürülmüştür. Yapılan bu reformlar neticesinde sulama oranı %66 seviyelerinden %79’a yükselmiş, su kullanım verimliliğini gösteren su temin oranı 1.2 seviyesinde gerçekleşmiş ve tahakkuk-tahsilat oranı %70.6’ya ulaşmıştır. Yeni model çerçevesinde personel giderleri düşerken, sigortalı çalışan oranı, bakım-onarım faaliyetleri ve enerji harcamalarında artış kaydedilmiştir. Sonuç olarak, yeni işletme modelinin olumlu sonuçlar verdiği ancak tam başarı için modernizasyon, basınçlı sulama sistemleri, ölçü tesisleri ve çiftçi eğitimlerinin kararlılıkla sürdürülmesi gerektiği ifade edilmektedir.
This study examines the historical development of irrigation associations in Turkey, the legal regulations in their organizational structure, and their performance indicators under the "New Irrigation Management Model". In our country, approximately 6.69 million hectares of the 8.5 million hectares of technically and economically irrigable agricultural land have been opened to irrigation, and 77% of annual water consumption is used in agricultural irrigation. In line with the participatory irrigation management approach that began in 1993, the operation, maintenance, and management responsibilities of irrigation networks were transferred to water user organizations, primarily irrigation associations. Law No. 6172, which came into force in 2011, underwent significant revisions through Law No. 7139 enacted in 2018; public personnel were appointed as association presidents instead of elected ones, and 384 existing irrigation associations were merged down to 183. As a result of these reforms, the irrigation rate increased from 66% levels to 79%, the water supply ratio indicating water use efficiency was balanced at 1.2, and the accrual-collection rate reached 70.6%. Within the framework of the new model, while personnel expenses decreased, increases were recorded in the ratio of insured employees, maintenance and repair activities, and energy expenditures. In conclusion, it is stated that the new management model yields positive results, but for full success, network modernization, pressurized irrigation systems, measurement facilities, and farmer training must be resolutely continued.
Referanslar
DSİ 2021 Yılı Faaliyet Raporu. T.C. Tarım Ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. https://cdniys.tarimorman.gov.tr/api/File/GetFile/425/Sayfa/759/1107/DosyaGaleri/2021_yili_faaliyet_raporu.pdf#page=42
On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023). Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Ankara. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2019/07/OnbirinciKalkinmaPlani.pdf
DSİ 2015 Yılı Faaliyet Raporu. T.C. Tarım Ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. https://cdniys.tarimorman.gov.tr/api/File/GetFile/425/KonuIcerik/759/1107/DosyaGaleri/dsi-2015-faaliyet-raporu.pdf
Sulama İşletme Modeli Olarak Yedi Dönemde Sulama Birlikleri (2017 den 2021 yılına). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. İşletme ve Bakım Dairesi Başkanlığı, Ankara.
Beyribey, M. 1997. Devlet Sulama Şebekelerinde Sistem Performansının Değerlendirilmesi. A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayın No: 1480, Bilimsel Araştırmalar ve İncelemeler. 813. Ankara.
Değirmenci H. 2001. Devredilen sulama şebekelerinin karşılaştırma göstergeleri ile değerlendirilmesi. Uludağ Üniv Zir Fak Derg, 15: 31-41.
Çakmak, B. 2001. Konya sulama birliklerinde sulama performansının değerlendirilmesi. A.Ü. Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 7(3): 111-117.
Uçar, Y. ve Yardımcı, N. 2003. Isparta İli Sulama Şebekelerinin Sorunları ve Çözüm Önerileri. Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. Cilt: 7(3): 30-35.
Değirmenci, H., H. Büyükcangaz ve H. Kuşçu, 2003. Assessment of Irrigation with Comparative Indicators in the Southeastern Anatolia Project. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 27(2003), 293-303.
Kartal S, Değirmenci H, Arslan F 2020. Assessment of Irrigation Schemes with Performance Indicators in Southeastern Irrigation District of Turkey. Journal of Agricultural Sciences, 26 (2):138-146.
Demir, O., Demir, N., Tekin, M., Yalçın, Z. (2014). Erzurum Daphan ovası sulama yatırımının tarımsal üretim üzerine etkileri. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi (COMU J. Agricultural Faculty), 2 (2), 97–103.
Kartal, S., Değirmenci H., Arslan F., 2019. Ranking irrigation schemes based on principle component analysis in the arid regions of Turkey. Agronomy Research 17(2), 456–465, 2019.
Büyükcangaz H., Değirmenci H., ve Kartal S., 2018. Bursa bölgesi sulama şebekelerinin istatiksel yöntemlerle değerlendirilmesi. Türk Tarım ve Doğa Dergisi, 5(4): 501-508.
Akkuzu E, Pamuk Mengü G 2012. Aşağı Gediz Havzası Sulama Birliklerinde Karşılaştırmalı Performans Göstergeleri İle Sulama Sistem Performansının Değerlendirilmesi. Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg., 49 (2): 149-158.
Çetin, M., Kırda, C., Efe, H., Topçu, S., 2007. “Aşağı Seyhan Ovası’nda Taban Suyu Derinliği Sulama İlişkilerinin Coğrafi Bilgi Sistemi ile İrdelenmesi”, V. Ulusal Hidroloji Kongresi Bildiriler Kitabı, Sayfa: 419-428, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 5–7 Eylül 2007, Ankara.
Türker, M., Gencel, B. 2010. ‘’Türkiye’de Arazi Toplulaştırması ve Modern Sulama Sistemlerinin Sulama Suyu Tasarrufuna Etkileri’’, Uluslararası Su ve Atık Yönetimi Sempozyumu. Konya.
Levine, G., 1982. Relative Water Supply: An Explanatory Variable for Irrigation Systems. Technical Report No. 6. Cornell University, Ithaca, New York, USA.
Değirmenci, H., H. Büyükcangaz ve H. Kuşçu, 2003. Assessment of Irrigation with Comparative Indicators in the Southeastern Anatolia Project. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 27(2003), 293-303.
Pamuk Mengü, G., Akkuzu, E., 2010. Impact of Irrigation Management Transfer on Land and Water Productivity and Water Supply in the Gediz Basin, Turkey. Journal of Irrigation and Drainage Engineering-ASCE, 136(5):300-308.
Çakmak, B. 2002. Kızılırmak Havzası Sulama Birliklerinde Sulama Sistem Performansının Değerlendirilmesi. KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi, Cilt:5, Sayı:2, s.130-141, Kahramanmaraş.
Avcı, M., Akkuzu, E., Ünal, H.B., Ş. Aşık, 1998. Bergama-Kestel Baraj Sulaması Performansının Değerlendirilmesi. Ege Bölgesi I.Tarım Kongresi, Aydın.
Kukul, Y. S., Akçay, S., Anaç, S., Yesilirmak, E. 2008. Temporal irrigation performance assessment in Turkey: Menemen case study. Agricultural Water Management 95:1090-1098.
Molden DJ, Sakthivadivel R, Perry CJ, Fraiture CD, Kloezen WH 1998. Indicators for Comparing Performance of Irrigated Agricultural Systems. IWMI, Research Report 20, Colombo, 26 p.
Gençoğlu M, Değirmenci H 2019. Sulama Performansının Değerlendirilmesi: Kırıkhan Sulama Birliği Örneği. KSÜ Tarım ve Doğa Derg 22(3): 436-443.
Kalender MA, Topak R 2017. Irrigation Performance of Ilgın Plain Irrigation Association. Selcuk J. Agr. Food Sci., 31(2): 59-67.
Tekiner M., Aktürk D., Dikici E., 2021. Sulama Sistem Performansının Değerlendirilmesi: Truva Sulama Birliği Örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 8(4): 1110-1118, 2021.
Nalbantoğlu, G., Çakmak, B., 2007. Akıncı Sulama Birliğinde sulama performansının karşılaştırmalı değerlendirilmesi, A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 13 (3): 213- 223.
Şener, M., A.N. Yuksel and F. Konukcu 2007. Evaluation of Hayrabolu Irrigation Scheme in Turkey Using Comparetive Performance Indicators. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty 4(1) :43-54.
Svendsen, M. and D.H., Murray-Rust, 2001. Creating and Consulting Locally Managed Irrigation in Turkey : The National Perspective. Irrigation and Drainage Systems, 15:355-371,Netherlands.
Huppert, W., Svendsen, M., Vermillion, D.L., 2003. Maintenance in irrigation: Multiple actors, multiple contexts, multiple strategies. Irrigation and Drainage Systems, 17: 5-22.
Anonim, 2007. Emerging Public-Private Partnerships in Irrigation Development and Management. Water Sector Board Discussion Paper Series, Paper No: 10. The World Bank, Washington, DC.
Sharaunga, S., Mudhara, M., 2018. Determinants of farmers' participation in collective maintenance of irrigation infrastructure in KwaZulu-Natal. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C.
Murray-Rust, D.H., Svendsen, M., Burton, M., Molden, D., 2003. Irrigation and drainage systems maintenance: Needs for research and action. Irrigation and Drainage Systems, 17: 129-140.
Sönmezyıldız, E., Çakmak, B., 2013. Eskişehir Beyazaltın Köyü arazi toplulaştırma alanında sulama performansının değerlendirilmesi. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 33-40.
Değirmenci, H., Arslan, F., 2018. Sulama birliklerine devredilen sulama şebekelerinde işletme ve bakım giderlerinin analizi. Su Kaynakları, 3 (1): 16-23.
Arslan, F., Değirmenci, H., 2018. Sulama şebekelerinin işletme-bakım ve yönetim modernizasyonunda RAP-MASSCOTE yaklaşımı: Kahramanmaraş sol sahil sulama şebekesi örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 49 (1): 45-51.
Değirmenci, H., Tanrıverdi, Ç., Arslan, F., 2017. Aşağı Seyhan Ovası sulama birliklerinin kümeleme analizi ile karşılaştırılması. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 20 (4): 334-338.
Aktürk, D., Tekiner, M., Savran, F., Tatlıdil, F., 2010. Bayramiç-Ezine sulama birliğinin ekonomik göstergeler ile sulama sistem performansının değerlendirilmesi. Türkiye IX. Tarım Ekonomisi Kongresi, 22-24 Eylül 2010, Şanlıurfa, 65-71.
Çakmak, B., Tekiner, M., 2010. Çanakkale Kepez kooperatifinde sulama performansının değerlendirilmesi, I. Ulusal Sulama ve Tarımsal Yapılar Sempozyumu, 27-29 Mayıs 2010, Kahramanmaraş, s: 279-290.
Çakmak, B., Kibaroglu, A., Kendirli, B., Gokalp, Z., 2010. Assessment of the irrigation performance of transferred schemes in Turkey: A case study analysis. Irrig. and Drain. 59: 138-149.
Anonim, 2017. Sulama Sistemlerinde Su Kullanımının Kontrolü ve Su Kayıplarının Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 16 Şubat 2017, Resmî Gazete, Sayı: 29981.
Kartal, S., Arslan, F., Değirmenci, H., 2021. Sulama Şebekelerinde Bakım Performansının Değerlendirilmesi: Yozgat İli Örneği. Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg., 52 (1): 36-45.
