Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Hayvansal Kaynaklı Kirlilik Potansiyelinin Belirlenmesi
Özet
Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki Dicle ve Fırat havzalarında yürütülen büyükbaş hayvancılık faaliyetlerinin su kaynakları ve çevre üzerindeki potansiyel kirlilik etkileri Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında bütüncül olarak incelenmiştir. Araştırma kapsamında su kaynaklarına 150 metre ile 5 kilometre mesafede yer alan köylerdeki hayvancılık işletmeleri ve bu işletmelerdeki büyükbaş hayvan varlığı temel materyal olarak değerlendirilmiştir. Dicle Havzası’nda yer alan Diyarbakır, Batman, Mardin, Siirt ve Şırnak illeri arasında, özellikle Diyarbakır ve Batman illerinde su kaynaklarına yakın alanlardaki yüksek hayvan sayısı nedeniyle kirlilik potansiyelinin en yüksek seviyede olduğu tespit edilmiştir. Aşağı Fırat Havzası’nda bulunan Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman ve Kilis illeri incelendiğinde ise Şanlıurfa yüksek kirlilik riski taşırken, Gaziantep sanayi kullanımı imkânları nedeniyle kısmen riskli, Adıyaman ise su kaynaklarına uzaklık ve düşük hayvan sayısı sebebiyle düşük riskli alan olarak değerlendirilmiştir. İncelenen işletmelerde gübre depolama yapılarının yetersiz olduğu, atıkların açıkta kontrolsüzce biriktirildiği ve yağışlarla akarsulara karışarak su kalitesini düşürdüğü, aynı zamanda koku, sinek ve hastalık gibi halk sağlığı riskleri oluşturduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, hayvansal atık kaynaklı kirliliği önlemek amacıyla teknik standartlara uygun gübre depolama tesislerinin inşa edilmesi, üreticilerin atık yönetimi konusunda eğitilmesi ve yayım faaliyetlerinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.
In this study, the potential pollution effects of cattle farming activities carried out in the Tigris and Euphrates basins in the Southeastern Anatolia Region on water resources and the environment were comprehensively examined using Geographic Information Systems (GIS). Within the scope of the research, livestock enterprises in villages located between 150 meters and 5 kilometers away from water resources and the cattle population in these enterprises were evaluated as the main material. Among the provinces of Diyarbakır, Batman, Mardin, Siirt, and Şırnak located in the Tigris Basin, it was determined that the pollution potential was at the highest level, particularly in Diyarbakır and Batman, due to the high number of animals in areas close to water sources. When examining the provinces of Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman, and Kilis in the Lower Euphrates Basin, Şanlıurfa poses a high pollution risk, whereas Gaziantep was evaluated as partially risky due to industrial manure utilization opportunities, and Adıyaman as a low-risk area due to distance from water sources and low animal numbers. It was identified that manure storage structures were inadequate in the examined farms, wastes were accumulated uncontrolled in the open, and mixed into rivers with rainfall, deteriorating water quality while creating public health risks such as odor, flies, and diseases. Consequently, to prevent pollution originating from animal waste, it is recommended to construct manure storage facilities compliant with technical standards, educate producers on waste management, and expand extension activities.
Referanslar
Erensayın, C. 1992. Bilimsel-Teknik-Pratik Tavukçuluk Cilt 2, (518-519) Ankara.
Atilgan A., Oz,H., Buyuktaş K., 2011. The location of manure accumulated in cattle livestock barns and its interaction with the environment, African Journal of Biotechnology, 10(77):17825-17830.
Coşkun T., Manav N., Debik E., Binici S. B., Tosun C., Mehmetli E., Baban A., 2011. Büyükbaş Hayvan Atıklarının Anaerobik Çürütülmesi. Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi. Sigma 3, 117-125, 2011 http://www.ytusigmadergisi.com/pdfs/113.pdf Erişim tarihi 15.12.2015
Atılgan, A. M. Erkan, B. Saltuk T. Alagöz, 2006. Akdeniz Bölgesindeki Hayvancılık İşletmelerinde Gübrenin Yarattığı Çevre Kirliliği, Ekoloji Dergisi, 15(58):1-7.
Ongley, E. D. (1996). Control of Water Pollution From Agriculture, FAO, Pub. No: 55, Roma https://books.google.com.tr/books?id=LxJsTnFoGagC&printsec=frontcover&dq=Ongley,+E.+D.+(1996).&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwj0LjkwuXJAhVF8ywKHanbALwQ6AEIGzAA#v=onepage&q=Ongley%2C%20E.%20D.%20(1996).&f=false Erişim Tarihi 11.12.2015
Ergül, M., 1989. Hayvansal Üretim ve Çevre Kirliliği. Yem Sanayi Dergisi Sayı, 64, 20-25 Ankara
Alagöz, T., Kumova, Y., Atılgan, A., Akyüz, A., 1996. Hayvancılık Tesislerinde Ortaya Çıkan Zararlı Atıklar ve Yarattığı Çevre Kirliliği Üzerine Bir Araştırma. Tarım-Çevre İlişkileri Sempozyumu “Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Kullanımı”, Mersin Üniv. Müh. Fak., Mersin, 441-448.
Karaman, S., 2005 Tokat Yöresinde Hayvan Barınaklarından Kaynaklanan Çevre Kirliliği ve Çözüm Olanakları GOÜ Ziraat Fakültesi Dergisi,2005, 22 (2), 5765 URL:http://earsiv.gop.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/123456789/429/2005_c.22_s.2_karaman.pdf?sequence=1 erişim tarihi 18.01.2016
Boyacı, S., Akyüz., A., Kükürtcü, M., 2011. Büyükbaş Hayvan Barınaklarında Gübrenin Yarattığı Çevre Kirliliği ve Çözüm Olanakları, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 4 (1): 49-55, 2011 ISSN: 1308-3945, E-ISSN: 1308-027
İnan, İ., 2012. Hayvansal atıkların ve arıtma çamurlarının stabilizasyonunda kullanılan kompostlama ve anaerobik çürütme proseslerinin verimliliklerinin karşılaştırılması. Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Anonim, 2015. Dicle Nehri Bilgisi https://tr.wikipedia.org/wiki/Dicle erişim tarihi 15.06.2022
Anonim, 2015a Fırat Nehri Bilgisi https://tr.wikipedia.org/wiki/Firat erişim tarihi 15.06.2022
Atilgan, A., Saltuk, B., Oz, H., & Artun, O., 2016. Management of manure from livestock housing in Tigris basin and its environmental potential impact. In 15th Internal Scientific Conference" Engineering for Rural Development", Jelgava, Latvia, 25-27 May, 2016 (pp. 517-522). Latvia University of Agriculture
Saltuk, B., Artun, O., Atilgan, A., 2017. Determination of the Areas Suitable for Biogas Energy Production by Using Geographic Information Systems GIS Euphrates Basin Case. Earth Observation & Surveying, Environmental Engineering, 6, 57-64.
Anonim, 2014. Veteriner Bilgi Sistemi Kayıtları (VETBIS) 2014.
Anonymous, 2005. Code of Good Agricultural Practice for the Prevention of Pollution of Water Department of Agriculture and Rural Development. ISBN: 1 85527 577 5, North Ireland. www.scotland.gov.uk
Erkan, M. E.,Vural, A., 2006. Dicle nehrinin hijyenik kalitesi üzerine bir araştırma. Dicle Tıp Dergisi, 33(4), 205-209.
Bengtsson LP, Whitaker SH, 1986. Farm Structures in Tropical Climates, FAO/SIDA Cooperative Programme, Rural Structures in East and South-East Africa, Rome
Yurtseven, S., 2013. Hayvan Beslemenin Nihai Ürünü Dışkı ve Gaz Üretim Potansiyeli KSÜ Doğa Bil. Derg., 16(1), 2013 http://dergi.ksu.edu.tr/article/viewFile/1017000206/1017000115 erişim tarihi: 15.12.2015
Büyüktaş K. , Atılgan A., Tezcan A., 2016. Tarımsal Üretim Yapıları, Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları, Isparta, 2016 Yayın No:101 ISBN: 978-9944-452-98-4
