Romanya'da Türkçe Matbuat ve Türk Birliği Gazetesi (1878-1939)
Özet
Bu çalışmada, Romanya'da Türk toplumunun azınlık konumuna düşmesi ve Türkçe matbuat yoluyla kültürel varlığını koruma çabaları ele alınmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla birlikte Türklerin toprak kayıpları yaşaması sonucunda Romanya'da azınlık durumuna düşmeleri ve Devlet-i Aliyye'nin bu toplumla yeterince ilgilenememesi sebebiyle iç sorunlar yaşandığı bir dönemde, Türk toplumunun dilsel, dinsel ve kültürel kimliklerini korumak için izledikleri yol ve bu süreçte öne çıkan aktörler incelenmektedir. Ayrıca, Türk Birliği gazetesinin Türk toplumu içinde Türklük mefkûresi ve bilincinin canlı tutulması, birlik ve bütünlüğün sağlanması konusunda nasıl bir rol oynadığı değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Romanya'daki Türklerin varlıklarını korumak için kullandıkları yöntemlerin incelenmesi, basın-yayın imkanlarının nasıl kullanıldığının değerlendirilmesi ve Cumhuriyet inkılaplarının Romanya'daki Türkler tarafından nasıl algılandığının anlaşılmasıdır. Ayrıca, Balkan coğrafyasında yaşayan diğer Türk azınlıklar hakkında benzer çalışmalar yapan araştırmacılara karşılaştırma yapabilmeleri için Romanya'daki Türk matbuatı bağlamında veri sağlanması hedeflenmektedir.
In this study, the minority status of the Turkish community in Romania and their efforts to preserve their cultural heritage through Turkish press are discussed. Following the collapse of the Ottoman Empire and the resulting territorial losses for the Turks, they became a minority in Romania. During a period when the Ottoman State could not adequately address the issues of this community, internal problems arose. This study examines the path followed by the Turkish community to preserve their linguistic, religious, and cultural identities, as well as the prominent actors in this process. Additionally, the role of the Turkish Unity newspaper in maintaining the Turkish identity and consciousness, and ensuring unity and integrity within the community, is evaluated. The aim of this study is to examine the methods used by the Turks in Romania to preserve their existence, evaluate the use of press and media opportunities, and understand how the Republican reforms were perceived by the Turkish community in Romania. Furthermore, the goal is to provide data within the context of Turkish press in Romania for researchers conducting similar studies on other Turkish minorities living in the Balkan region, enabling them to make comparisons.
Referanslar
Aydınlık, Fon: P.IV.1.500, vol.10
Bora, Fon: P.I.17.263
Cuvantul Dobrogei, Fon: P.IV.1.500, vol.V
Çardak, Fon: P.III.17.249
Deliorman, Fon: P.III.12.422
Dobruca, Fon: P.IV.5.502
Emel, Fon: P.I.II.9.344
Halk, Fon: P.III.7.671
Hak-Söz, Fon: P.III.10.345
Mecidiye Müslüman Semineri Yıllığı, Fon: P.I.5003
Mekteb ve Aile, Fon: P.I.4.405
Revista Musulmanilor Dobrogeni, Fon: P.II.9.595
Romanya, Fon: P.III.IV.5.834
Sadâkat, Fon: P.III.2.573
Sadâ-yı Millet, Fon: P.IV.1.252
Şark, Fon: P.IV.1.901
Tan, Fon: P.III.9.202
Teşvik, Fon: P.III.3.451
Tuna, Fon: P.III.IV.9.203
Türk Birliği, Fon: P.III.15.154
Yıldırım, Fon: P.IV.12.318
BCA, Başvekâlet Muamelat Müdürlüğü, 30-18-1-2 / 54-36-9
BCA, Başvekâlet Kararlar Müdürlüğü, 30-18-1-2 / 64-31-8
BCA, Dâhiliye Vekâleti, 30-10-0-0 / 116-809-3
BCA, Bükreş Elçiliği, 30-10-0-0 / 116-810-11
BCA, Hariciye Vekâleti, 30-10-0-0 / 116-810-12
BCA, Bükreş Elçiliği, 30-10-0-0 / 116-810-13
BCA, Başvekâlet Kararlar Dairesi Müdürlüğü, 30-10-0-0 / 125-888-3
BCA, Hariciye Vekâleti, 30-10-0-0 / 246-666-30
BCA, Hariciye Vekâleti, 30-10-0-0 / 246-667-7
BCA, Hariciye Vekâleti, 30-10-0-0 / 247-668-11
BCA, Hariciye Vekâleti, 30-10-0-0 / 247-668-13
BCA, Bükreş Elçiliği, 30-10-0-0 / 247-668-16
Romanya Dışişleri Bakanlığı Arşivi (Arhiva Ministerului Afaçerilor Externe)
Fond: Turcia, vol. 65, Romanya'nın Ankara Elçiliği'nin 1101/1935 sayılı ve tarihli raporu
Fond: Turcia, vol. 65, Romanya'nın Ankara Elçiliği'nin 16869-3/1935 sayılı ve tarihli raporu
Fond Turcia, vol. 65, Romanya'nın Ankara Elçiliği'nin 1421/1936 sayılı ve tarihli raporu
ANDONYAN, Aram; Balkan Savaşı (Çev: Zaven Biberyan), Aras Yayıncılık, 2. Baskı, İstanbul, 2002.
BAYDAR, Mustafa; Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, Menteş Kitabevi, İstanbul, 1968.
COMAN, Virgil (Koord.); Osmanlı Kartografya Kaynaklarında Dobruca (XVI.-XIX y.y.), Etnologica, Bükreş, 2015.
CUPCEA, Adriana; Marin, Manuela; Omer, Metin; Seminarul Musulman din Medgidia, Documente şi memorie, Institutul pentru Studierea Problemelor Minorităţilor Naţionale, Cluj-Napoca, 2016.
EKREM, Mehmet Ali; Din Istoria Turcilor Dobrogeni, Kriterion, Bucureşti, 1994.
İBRAM, Nuredin; Dobruca’daki Müslüman Topluluğu Manevi Hayatından Sayfalar, (Çev., Belghiuzar Cartali Bulıga, Namık Kemal Yıldız), Ex Ponto, Constanta (Köstence), 1999.
İNAN, Arı (haz.); Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1923 Eskişehir-İzmit Konuşmaları, TTK, Ankara, 1982.
GERAY, Cevat; Türkiye'den ve Türkiye'ye Göçler ve Göçmenlerin İskanı (1923- 1960), S.B.F. Maliye Enstitüsü, Türk İktisadi Gelişmesi Araştırma Projesi, Rapor no: 9, Ankara, 1962.
GÜNGÖR, Harun; Argunşah, Mustafa; Gagavuzlar, Gagavuz Türklerinin Etnik Yapısı, Nüfusu, Dili, Dini, Folkloru Hakkında Bir Araştırma, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1998.
HACISALİHOĞLU, Mehmet; Jön Türkler ve Makedonya Sorunu (1890-1918), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2008.
HALAÇOĞLU, Ahmet; Balkan Harbi Sırasında Rumeli’den Türk Göçleri 1912-1913, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1997.
HANİOĞLU, M. Şükrü; Bir Siyasal Örgüt Olarak Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük (1889-1902), İletişim Yayınları, İstanbul, 1986.
------; Preparation for a Revolution: The Young Turks, 1902-1908, Oxford University Press, New York, 2001.
KABACALI, Alpay; Başlangıcından Günümüze Türkiye’de Matbaa, Basın ve Yayın, Literatür Yayıncılık, İstanbul, 2000.
KARPAT, Kemal H.; Osmanlı Modernleşmesi, Çev. Akile Zorlu Durukan-Kaan Durukan, İmge Kitabevi, Ankara, 2002.
LEWIS, Bernard; Modern Türkiye’nin Doğuşu, Çev.:Prof. Dr. Metin Kıratlı, 4. Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1991.
NABİ, Yaşar; Balkanlar ve Türklük, Ulus Basımevi, Ankara, 1936.
ŞAPOLYO, Enver Behnan; Türk Gazetecilik Tarihi ve Her Yönüyle Basın, Güven Matbaası, Ankara, 1969.
TEMO, İbrahim; İttihat ve Terakki Anılarım, Atatürk’ü N’için Severim?, Alfa Basım Yayım, İstanbul, 2013.
TOPUZ, Hıfzı; 100 Soruda Türk Basın Tarihi, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 1973.
TOROS, Taha; Mazi Cenneti, İletişim Yayınları, İstanbul, 1992.
ÜLKÜSAL, Müstecip; Romanya Türkleri, Türk Dünyası El Kitabı, TKAE Yayınları, Ankara, 1976.
-------; Dobruca ve Türkler, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2. Baskı,Ankara, 1987.
-------; Kırım Yolunda Bir Ömür, Hatıralar, Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yayınları, Ankara, 1999.
AĞUİÇENOĞLU, Hüseyin; "Ak Toprak'la Dobruca arasında. Dobruca Müslüman Türk Basınında Hicret Konusunda Yapılan Tartışmalar", Osmanlı Araştırmaları Dergisi XXII (Ed.: İnalcık, Halil; Erünsal, İsmail E.; Lowry, Heath W.; Emecen, Feridun; Kreiser, Klaus), Enderun Kitabevi, İstanbul, 2003.
AKBULUT, Uğur; "Osmanlı Basın Tarihine Bir Katkı: Gazetelerin Yayınlanma Amaçları Üzerine (1831-1876)", Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 8/5, Ankara, Spring 2013.
AKINİZ, Sercan, KARASU, Cezmi; "Mehmet Niyazi Bey’in Bilinmeyen Gazete Yazıları", Ed.: Tasin Gemil, Nagy Pienaru, Moştenirea Istorică A Tătarilor, Editura Academiei Române, Bucureşti, 2012.
ANZERLİOĞLU, Yonca; "Bükreş Büyükelçisi Hamdullah Suphi ve Gagauz Türkleri", Bilig, Sayı: 39, Ankara, Güz / 2006.
ARABACI, Hacı Murat; "1783'ten II. Dünya Savaşı'na kadar Kırım'dan Anadolu'ya Yapılan Göçler (Sebepleri ve Sonuçları)", 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi) (International Congress of Asian and North African Studies) 10-15.09.2007, Ankara / Türkiye Bildiriler/ Papers / Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: 6, Ankara, 2009.
ARSLAN, Aslı; "Atatürk Döneminde Romanya’dan Türk Göçleri ve Göçmenlerin Türkiye'de İskânları", Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 9/4, Ankara, Spring 2014.
BİRSEL, Haktan; ÖZKAYA DUMAN, Olcay; "Balkan Demografisindeki Değişim ve Göçlerin Türkiye’ye ve Balkanlara Etkileri", Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Uluslararası Balkan Sempozyumu Bildirileri (5-7 Ekim 2012), Ed.: Süleyman Seydi, Vedat Kartalcık, Murat Kılıç, Isparta, 2013.
BOZKURT, Giray Saynur; "Geçmişten Günümüze Romanya’da Türk Varlığı", Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 5, Sayı: 17, Ankara, Bahar 2008.
BUDAK, Ali; “Fransız Devrimi'nin Osmanlı'ya Armağanı: Gazete, Türk Basınının Doğuşu”, Turkish Studies, Volume: 7/3, Ankara, Summer 2012.
ÇELİK, Bilgin; "Üç Kimlikli Bir Jön Türk Aydını: Dr. İbrahim (Ethem) Temo (1865- 1945)", Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 1, İzmir, 2010.
-------; "Romanya’da Bir Jön Türk: İbrahim (Ethem) Temo ve Romanya’daki Faaliyetleri", History Studies, International Journal of History, Cilt: 2, Sayı: 2, Ankara, 2010.
DEMİR, Kenan; "Osmanlı'da Basının Doğuşu ve Gazeteler", Iğdır Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 5, Iğdır, Nisan 2014.
DUMAN, Önder; "Atatürk Döneminde Romanya'dan Türk Göçleri (1923-1938)", Bilig, Sayı: 45, Ankara, Bahar / 2008.
ELTUT, Nükhet; "1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ve İki Ülke Açısından Sonuçları", 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi) (International Congress of Asian and North African Studies) 10-15.09.2007, Ankara / Türkiye Bildiriler/ Papers / Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: 6, Ankara, 2009.
GEMİL, Tasin; "Osmanlı Öncesi Romanya Topraklarında Türk Varlığı / Turkic Presence on the Romanian Territory Before The Ottomans", Ed.: Tasin Gemil, Nagy Pienaru, Moştenirea Istorică A Tătarilor, Editura Academiei Române, Bucureşti, 2012.
KARASU, Cezmi; "Dobruca Türk-Tatar Matbuatından Teşvik", Ed.: Tasin Gemil, Nagy Pienaru, Moştenirea Istorică A Tătarilor, Editura Academiei Române, Bucureşti, 2012.
KARPAT, Kemal H.; "Foreword: The Story of an Institution and a Former Student’s Memories", Ed.: Adriana Cupcea – Manuela Marin – Metin Omer, Seminerul Musulman din Medgidia, Documente şi memorie, Institutul pentru Studierea Problemelor Minorităţilor Naţionale, Cluj-Napoca, 2016.
KAYA, Mehmet; "Balkan Savaşları Sırasında Anadolu’ya Göçler ve Karşılaşılan Sorunlar", History Studies, Volume 5, Issue 6, Special Issue on Balkan Wars, Ankara, November 2013.
KOÇAK, Ahmet; “II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Matbuatında “Tonguç” [Tonghidje] Gazetesi ve Romanya Türkleri İçin Önemi”, Türkiyat Mecmuası, Cilt: 25, Sayı: 2, İstanbul, 2015.
MARIN, Manuela; "The Muslim Seminary of Medgidia During Communism (1948-1967)", Ed.: Adriana Cupcea – Manuela Marin – Metin Omer, Seminerul Musulman din Medgidia, Documente şi memorie, Institutul pentru Studierea Problemelor Minorităţilor Naţionale, Cluj-Napoca, 2016.
MEHMET, Mustafa Ali; "Despre moştenirea culturală turcă în Dobrogea (Unele Reflecţii)", Ed.: Tasin Gemil, Gabriel Custurea, Delia Roxana Cornea, Moştenirea Culturală Turcă în Dobrogea, Editura Top Form, Bucharest, 2013.
ONOFREY, Aleksandr Zaharoviç; "Tarihsel Süreçte Gagavuz Türkleri", Hikmet İlmi Araştırma Dergisi, ADEKSAM, Gostivar, Makedonya, Mayıs 2008.
ÖNAL, Mehmet Naci; "Romanya Türklerine Bakış", Türk Dünyası Araştırmaları, Sayı: 93, İstanbul, 1994.
ÖMER, Metin; "The Emigration of Turks and Tatars from Dobrogea to Turkey Reflected in the Press of the Time (1936-1940)", Ed.: Tasin Gemil, Nagy Pienaru, Moştenirea Istorică A Tătarilor, Editura Academiei Române, Bucureşti, 2012.
-------; "Balkan Savaşlarında Romanya-Bulgaristan Anlaşmazlığı: Güney Dobruca", Türk Yurdu, Yıl 101, Sayı: 303, Ankara, Kasım 2012.
-------; "Romanya’da Çıkan Türk Bir Gazete: Türk Birliği", CTAD, Yıl 9, Sayı: 17, Ankara, Bahar 2013.
ÖZCAN, Ömer; "Hamdullah Suphi Tanrıöver", Türk Yurdu, Yıl 100, Sayı: 281, Ankara, Ocak 2011.
-------; "Müstecip Ülküsal, Dobruca ve Türkler", Türk Yurdu, Yıl 101, Sayı: 394, Ankara, Şubat 2012.
POPOVIC, Alexandre; "La Presse Turque (et Tatare) de Roumanie (1888-1940)", Presse Turque et Presse de Turquie, Ed.: Nathalie Clayer, Alexandre Popovic, Thierry Zarcone, Editions ISIS, İstanbul-Paris, 1992.
STOICA, Lascu; "The Emigration of the Muslims from Dobrudja in the Interwar Period – Romanian Contemporary Opinions and Appreciations", Ed.: Tasin Gemil, Nagy Pienaru, Moştenirea Istorică A Tătarilor, Editura Academiei Române, Bucureşti, 2012.
ÜLGEN, Erol; "Dobrucalı Şair Mehmet Niyazi ve İthâfât Adli Eseri", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 50, Sayı: 50, İstanbul, 2014.
ÜNLÜ, Mucize; "Uluslararası Diplomasi ve Ulahlar", Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı: 7, Serander Yayınevi, Trabzon, Güz 2009.
WITTEK, Paul; “Yazijioğlu Ali on the Christian Turks of the Dobrudja”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, C. XIV, London, 1952.
YAVUZ, Nuri; "Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Gagavuzlar", Gazi Akademik Bakış, Cilt: 4, Sayı: 7, Ankara, Kış 2010.
YILDIRIM, Seyfi; "Balkan Savaşları ve Göç", Türk Yurdu, Yıl 101, Sayı: 303, Ankara, Kasım 2012.
------; “Balkan Savaşları ve Sonrasındaki Göçlerin Türkiye Nüfusuna Etkileri”, CTAD, Yıl 8, Sayı: 16, Ankara, Güz 2012
Aydınlık
Coasta de Argint
Cuvantul Dobrogei
Cuvantul Nostru
Çardak
Deliorman
Dobruca
Halk
Hak-Söz
Romanya
Sadâ-yı Millet
Sadâkat
Şark
Tan
Teşvik
Tuna
Türk Birliği
Yıldırım
Bora
Emel
Mekteb ve Aile
Revista Musulmanilor Dobrogeni
Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi
ÇOMAK, Nebahat Akgün; "Eski Türk Basınında Balkanlarda Çıkan Türkce Vilayet Gazeteleri", Uluslararası Balkan Kongresi 28-29 Nisan 2014, Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi, "www.bilgesam.org/images/Dokumanlar/0-404-2015021017balkankongresikitabı-16.pdf" (Erişim: 3 Mart 2017)
PEKESEN, Berna; "Expulsion and Emigration of the Muslims from the Balkans", "http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/forced-ethnic- migration/berna-pekesen-expulsion-and-emigration-of-the-muslims-from-the-balkans" (Erişim: 28 Eylül 2016)
TUNCER, Burak; "Harf hatası resmi gazete kapattırdı", 15 Eylül 2008, "www.hurriyet.com.tr/amp/harf-hatasi-resmi-gazete-kapattirdi-9905373" (Erişim: 6 Nisan 2017)
- "http://udttmr-medgidia.ro/mehmet_niyazi.html" (Erişim: 5 Haziran 2016)
- "http://cetobac.ehess.fr/index.php?111" (Erişim: 6 Şubat 2017)
- "www.m.adevarul.ro/cultura/arte/va-mai-amintiti-de-nicolae-batzaria.html" (Erişim: 3 Mayıs 2017)
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
