Türkiye Muhasebe Standardı 41’e (TMS 41) Göre Tarımsal Faaliyetlerin Muhasebeleştirilmesi: Bir Süt İşletmesi Örneği
Özet
Bu çalışma, dünyada hızla artan nüfus ve gıda talebi karşısında tarımsal sürdürülebilirliğin önemini vurgulayarak, tarımsal faaliyetlerin Türkiye Muhasebe Standardı 41 (TMS 41) ve Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında muhasebeleştirilmesini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmada vaka çalışması yöntemi kullanılarak Adana ilinde süt işleme sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin 2021 yılı finansal verileri üzerinden muhasebe kayıtları ele alınmıştır. TMS 41, canlı varlıklar ile hasat dönemindeki tarımsal ürünlerin net gerçeğe uygun değer üzerinden ölçülmesini esas alırken, VUK tarihi maliyet yaklaşımını benimsemektedir. Örnek uygulamada VUK ilkelerine göre büyükbaş canlı varlıklara %20 oranında amortisman hesaplanarak üretim maliyetine dahil edilmiş ve mamul maliyeti 5.400 TL olarak gerçekleşmiştir. TMS 41 uygulamasında ise sütün üretim maliyeti 2.800 TL hesaplanmış, net gerçeğe uygun değeri olan 3.000 TL üzerinden kayıtlara alınarak aradaki 200 TL tutarındaki fark gelir tablosuna tarımsal ürün değerleme artışı şeklinde yansıtılmıştır. Ayrıca canlı varlıktaki değer azalışı ürün maliyetiyle ilişkilendirilmeden dönem zararı olarak kaydedilmiştir. Sonuç olarak iki düzenleme arasındaki temel fark, VUK'un canlı varlık amortismanını ürün maliyetine katması, TMS 41'in ise değerleme yaklaşımını esas alıp değer değişimlerini doğrudan dönem kar veya zararı ile ilişkilendirmesinden kaynaklanmaktadır.
This study emphasizes the importance of agricultural sustainability in the face of rapidly growing global population and food demand, and comparatively examines the accounting of agricultural activities under Turkish Accounting Standard 41 (TAS 41) and the Tax Procedure Law (VUK). Using a case study method, the accounting records of a business operating in the dairy processing sector in Adana were evaluated based on its 2021 financial data. While TAS 41 is based on measuring biological assets and agricultural produce at the time of harvest at net fair value, VUK adopts a historical cost approach. In the sample application, a 20% depreciation was calculated for bovine livestock according to VUK principles and included in production costs, resulting in a finished goods cost of 5,400 TL. In contrast, under TAS 41, the production cost of milk was calculated as 2,800 TL and recorded at its net fair value of 3,000 TL, with the 200 TL difference reflected in the income statement as a fair value increase of agricultural produce. Additionally, the decrease in the value of the biological asset was recorded as a period loss without being associated with the product cost. Consequently, the fundamental difference between the two regulations stems from the fact that VUK includes livestock depreciation in product cost, whereas TAS 41 relies on a valuation approach and directly relates fair value changes to period profit or loss.
Referanslar
Aksoylu, S. (2013). Tarımsal faaliyetlerin Türkiye Muhasebe Standardı 41 (TMS-41)’e göre muhasebeleştirilmesi: Gerçek değer muhasebesi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 13(39).
Aryanto, Y. H. (2011). Theoretical failure of IAS 41. Available at SSRN 1808413.
Ataseven, Z,Y. (2020). Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, Durum ve Tahmin- Süt ve Süt Ürünleri.
Büyükipekçi, S., & Kağıtçı, A. (2015). Tarımsal faaliyetlerin TMS 41’e göre muhasebeleştirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 105-113.
Çevik, Z. & Kırlıoğlu, H. (2016). Türkiye muhasebe standardı TMS 41 tarımsal faaliyetlerin kanatlı hayvan yetiştiriciliği işletmelerinde uygulanması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, ICAFR 16 Özel Sayısı, 694-702.
Demirkol, Ö. F. (2008). TMS 41 Kapsamında Seracılık Faaliyetlerinde Muhasebe Kayıt Sürecine İlişkin Genel Bir Değerlendirme. Journal of Accounting and Taxation Studies, 1(1), 115-121.
Doğan, Z., & Arslan, S. (2018). Tarımsal faaliyetler standardı: TMS-41 çerçevesinde su ürünlerinin muhasebeleştirilmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(4), 1047-1065.
Erduru, İ. (2020). Etlik Piliç Yetiştiren İşletmelerde Üretim Faaliyetlerinin TMS 41 Tarımsal Faaliyetler Standardı Kapsamında Raporlanma Esasları. Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1 (1) , 69-87.
Ertaş, F., Çidem, İ., & Çiğdem, R. (2017). Tarımsal Teşviklerin TMS 20 ve TMS 41 Kapsamında İncelenmesi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 19(3), 577-591.
Feleagă, L., Feleagă, N., & Răileanu, V. (2012). Theoretical considerations about implementation of IAS 41 in Romania. Theoretical and Applied Economics, 2(2), 31.
Food and Agriculture Organization of the United Nations, (2022). Milk production, https://www.fao.org/dairy-production-products/production/en/
Gökgöz, A. (2012). Balık üretme işletmelerinde TMS 41 kapsamında ürün maliyetlerinin hesaplanması ve muhasebeleştirilmesi. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Hatunoğlu, Z., & Kıllı, M. (2016). Tarım işletmelerinde bitkisel üretim maliyetlerinin TMS 41 çerçevesinde muhasebeleştirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1).
Herbohn, K., & Herbohn, J. (2006). International Accounting Standard (IAS) 41: what are the implications for reporting forest assets?. Small-scale Forest Economics, Management and Policy, 5(2), 175-189.
İçöz, A. (2015). Tms 41 çerçevesinde tarımsal faaliyetlerin muhasebeleştirilmesinde karşılaşılan sorunlara öneriler. Journal of International Social Research, 8(41).
Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (2022).Türkiye Muhasebe Standartları 41, Tarımsal Faaliyet Standardı.
Karasioğlu, F., Göktürk, İ. E., & Çetintaş, M. E. (2021). TMS 41 çerçevesinde yumurta tavukçuluğu yapan işletmelerde muhasebeleştirme işlemleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 590-613.
Kırlıoğlu, H. & Gökgöz, A. (2012). Tms 41 çerçevesinde tarımsal faaliyetlerin muhasebeleştirilmesi: su ürünleri sektörü uygulaması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26 (2) , 107-127.
Krishna, K. R. (2017). Push button agriculture: Robotics, drones, satellite-guided soil and crop management. CRC Press, Apple Academic Press, Waretown, NJ, USA.
Öcal, D. (2016). 41 nolu Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 41), Vergi Usul Kanunu ve tekdüzen hesap planı açısından küçük ve büyükbaş canlı varlıkların muhasebeleştirilmesi ve değerleme işlemi (Master's thesis, Kırıkkale Üniversitesi).
Öztürk, A., & Ünkaya, G. (2019). Canlı varlıkların tms-41 kapsamında tek düzen hesap planında muhasebeleştirilmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 11(1), 39-65.
Özulucan, A., & Deran, A. (2008). 41 nolu Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 41), Vergi Usul Kanunu ve Tekdüzen Hesap Planı açısından küçük ve büyükbaş canlı varlıkların muhasebeleştirilmesi ve değerleme işleminde karşılaşılan güçlükler ve çözüm önerileri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(25), 1-23.
Parlakkaya, R., & Tunçez, H. A. (2011). Tms 41 Tarımsal Faaliyet Kapsamında Hayvancılık İşletmelerinde Muhasebe Uygulaması. World of Accounting Science, 13(4).
Rockström, J., Williams, J., Daily, G., Noble, A., Matthews, N., Gordon, L., & Smith, J. (2017). Sustainable intensification of agriculture for human prosperity and global sustainability. Ambio, 46(1), 4-17.
Süklüm, N., & Akdoğan, H. (2016). TMS 41 Çerçevesinde Büyükbaş Canlı Varlıkların Muhasebeleştirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(2), 1-9.
Taştan, H., & Doğan, S. (2022). Bobi frs kapsamında tarımsal faaliyetlerin incelenmesi ve tms-41 tarımsal faaliyetler standardı ile karşılaştırılması. Mali Çözüm Dergisi/Financial Analysis, 32(171).
Taştan, H., Azaltun, M., & Mert,H. (2013). Büyükbaş Canlı Varlık İşletmelerinde Tms-41 Tarımsal Faaliyetler Standardının Uygulanmasına Eğitsel Bakış. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 117-130.
Tazegül, A., & Kahramani, A. (2018). Tekdüzen muhasebe sistemi ve TMS-41 kapsamında büyükbaş hayvanların muhasebe kayıtlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(17), 231-255.
Terzi, A. & Salman, Ü. (2020). TMS 41 ve TMS 2 Kapsamında Çay Üretim Faaliyetlerinin İncelenmesi ve Muhasebeleştirilmesi, 3. Uluslararası Sosyal Bilimleri Kongresi, Kayseri, Türkiye, 29 - 31 Ocak 2020, ss.120.
Tuğay, O. (2013). Türkiye Muhasebe Standardı 41'e Göre Canlı Varlıkların Gerçeğe Uygun Değerinin Tespiti ve Muhasebeleştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(8), 148-165.
Usul, H. & Top, T. (2010). Tms 41’e Göre Büyükbaş Hayvancılık Faaliyetlerinin Muhasebeleştirilmesi ve Değerlemesi. Muhasebe ve Denetime Bakış, (31) , 65-76 .
Yavuzarslan, T., & Özerhan, Y. (2019). TMS 41 Tarımsal Faaliyetler Standardı Kapsamında Canlı Varlıkların Ölçümü ve Finansal Tablolarda Raporlanması-Borsa İstanbul Örneği 1. Third Sector Social Economic Review, 54(3), 1207-1220.
Yılmaz, E. (2014). TMS-41 Tarımsal faaliyetler standardı kapsamında büyükbaş canlı varlıkların değerlemesi ve muhasebeleştirilmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, (22), 232-248.
