Sabit Kıymetlerin Analizinin Teorik ve Pratik Yönleri
Özet
Bu çalışma, işletmelerin ekonomik kalkınması, finansal istikrarı ve operasyonel verimliliği için kritik öneme sahip olan sabit kıymetlerin analizini teorik ve pratik boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Çalışmada ilk olarak Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) çerçevesinde maddi duran varlıkların muhasebeleştirilme kriterleri, sabit kıymetler ile dönen varlıklar arasındaki temel farklar ve literatürde yer alan farklı muhasebe ve raporlama çerçeveleri (MSUGT, BOBİ FRS, KÜMİ FRS) karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Sabit kıymetlerin edinim ve kullanım süreçlerinde karşılaşılan yenilik, endüstriyel, çevresel, sektör ve girişimcilik riskleri detaylıca sınıflandırılmakta; bu risk faktörlerinin değerlendirilmesinde teknik ve finansal denetimlerin hayati rolü vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra işletmelerin faaliyet sonuçlarını, duran varlık yapısını, hareketlerini ve kullanım etkinliğini ölçmek amacıyla varlık getirisi (ROA), özkaynak getirisi (ROE), borcun varlıklara oranı (DAR), borcun sermayeye oranı (DER), sabit kıymet devir hızı (FAT), varlık kapasitesi, sabit kıymetlere işgücü arzı ve sabit kıymet karlılığı gibi temel finansal rasyolar ile faktör analizi göstergeleri formüller ve pratik uygulama örnekleriyle açıklanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, sabit kıymetlerin verimli kullanılmasının, zamanında yenilenmesinin, kesintisiz çalışmasının ve amortisman süreçlerinin doğru yönetilmesinin işletmelerin kârlılığı, finansal dengesi ve sürdürülebilir rekabet gücü üzerindeki doğrudan etkisini ortaya koymakta, amaca uygun analitik yöntemlerin uygulanmasının stratejik yönetim kararlarındaki önemini kanıtlamaktadır.
This study comprehensively examines the analysis of fixed assets, which are of critical importance for the economic development, financial stability, and operational efficiency of enterprises, from both theoretical and practical dimensions. Firstly, the study comparatively addresses the recognition criteria for tangible fixed assets within the framework of International Financial Reporting Standards (IFRS), the fundamental differences between fixed assets and working capital, and various accounting and reporting frameworks in the literature (MSUGT, BOBI FRS, KUMI FRS). The innovation, industrial, environmental, sectoral, and entrepreneurial risks encountered during the acquisition and usage processes of fixed assets are detailed and classified, emphasizing the vital role of technical and financial audits in evaluating these risk factors. In addition, key financial ratios and factor analysis indicators—such as return on assets (ROA), return on equity (ROE), debt-to-asset ratio (DAR), debt-to-equity ratio (DER), fixed asset turnover (FAT), asset capacity, labor supply to fixed assets, and profitability of fixed assets—are explained through formulas and practical application examples in order to measure operational results, fixed asset structure, movements, and utilization efficiency. In conclusion, the study demonstrates the direct impact of the efficient utilization, timely renewal, uninterrupted operation, and proper management of depreciation processes of fixed assets on the profitability, financial balance, and sustainable competitiveness of enterprises, proving the significance of implementing appropriate analytical methods in strategic management decisions.
Referanslar
Golovetsky, N. Y., Ivanova, E. V., Galiy, E. A., Vypryazhkina, I. B., & Lebedeva, O. Y. (2019). Improvement of methodological approaches to financial analysis of fixed assets of the enterprise. Revista ESPACIOS, 40(34).
Floștoiu, S., & Milandru, M. (2020). Evaluation of tangible fixed assets. In International conference knowledge-based organızation (Vol. 26, No. 2, pp. 31-36).
Tamulevičienė, D., & Mackevičius, J. (2019). Methodology of complex analysis of tangible fixed assets. Entrepreneurship and sustainability issues, 7(2), 1341-1352.
Mykytyuk, P. P., Kotys, N. V., & Mykytyuk, Y. I. (2020). Methodical approaches to the analysis of the effectiveness of fixed assets of construction organizations on the basis of economic–mathematical modeling. Revista ESPACIOS, 41(5).
Vladimirovna, S.O., Vladimirovna, B.M. & Fedorovich, P.S. (2016). Conceptual issues methods of analysis of fixed assets, 113-118
Zeng, T., & Yi, K. (2021). Analysis of fixed assets depreciation management of enterprises under the background of Digitalization. In E3S Web of Conferences (Vol. 236, p. 05053). EDP Sciences.
Liferenko.Q.N. (2010) . Müəssisənin maliyyə təhlili. (500). Bakı Iqtisad Universiteti Nəşriyyatı.
Larina, S., Karpenko, Y., & Chicherova, E. (2016). Features of the analysis of fixed assets the organization. Vestnik Universiteta, (11), 134-140.
Myalkina A.F., & Trushina A.P. (2015). Duran varliklarin analiz metodolojisi. International Accounting.
Eminova, S.Y. (2016). Duran varlıkların muhasebesi, analizi ve denetiminin özellikleri. Master's dissertation. Bakü/ Azerbaycan
Zheltova, Y.A. & Моrovova, I.M. (2015). Problem analysis of enterprise asset. Privolzhsky Scientific Bulletin.3(46).
Zhurkina, T.A. & Sabetova, T.V. (2018). Improvement of the methods for company’s fixed assets analysis. Proceedings of VSUET. 80 (1). 273-282. Doi: 10.20914/2310-1202-2018-1-273-282
Vladimir B. (2021). How to manage and monitor tangible fixed assets effectively. Doi:10.33423/jaf.v21i5
Marshall H.(2022). Guide to financial ratios. Date of access: 25.04.2022. https://www.investopedia.com/terms/r/returnonassets.asp
Jihan S. (2016). The effect of leverage (DAR, DER, AND TIER) on ROE of registered property and real estate companies on the İndonesia stock exchange, 2010 – 2014. Perbanas Review.1(1).19-34.
Kirana, D.K, Wibawa, E.J. & Ningsih, A.W. (2012). Incentives for Fixed Asset Revaluations. International Journal of Innovation, Creativity and Change. 13(10). 799-812 .
Accountingtools (2022). Fixed asset turnover ratio . Date of access: 18.04.2022.
https://www.accountingtools.com/articles/fixed-asset-turnover-ratio
Stupnytska, T., Yevtushevska, O., & Pryimak, V. (2018). The analysis of approaches to the essence and classification of fixed assets. Food Industry Economics, 10(2).
Caferli, H.A. (2018). Yönetim analizi. (100). Bakü: Ekonomi Üniversitesi yayınevi.
Mahmudov, I.M., Zeynalov, T.Ş. & Ismayilov, N.M. (2010). Ekonomi analizi (1000). Bakü Ekonomi Üniversitesi yayınevi.
Yüzbaşev, C. (2012). Yönetim Analizi .(500). Bakü Bilim ve Eğitim Yayınevi.
Guliyev, T., Gurbanov,F., Abbasov, A. & Babayev, A. (2002). İşletmelerin ve firmaların finansal faaliyetlerinin piyasa ilişkileri koşullarında analizi ve değerlendirilmesi. (200) Bakü Hukuk yayınevi.
Mahmudova B.I. (2017). Maliyet-etkililik analizinin metodolojik sorunları ve entelektüel aktivitenin değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezisi. Bakü
Ismayilov, M. Ahmadov, Y.,Mehdiyeva, M. & Muhtarova, P. (2012). Mali ve ekonomi analizi.(100) . Bakü. Mütercim Yayınevi.
Aboody, D., Barth, M. E., & Kasznik, R. (1999). Revaluations of fixed assets and future firm performance: Evidence from the UK. Journal of accounting and economics, 26(1-3), 149-178.
Albay, A. (2019). Duran varlıkların ve amortismanların UFRS çerçevesinde değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Erişim adresi. http://acikerisim.pau.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11499/28100/10312242.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Dinç, E., & Atabay, E. (2018). Türkiye'deki yasal düzenlemelere göre amortisman uygulamaları ve vergi etkisine yönelik değerlendirme. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 4(2), 67-91.
Güleç, Ö. F. (2018). Maddi ve Maddi Olmayan Duran Varlıkların BOBİ FRS ve TFRS Açısından Değerlendirilmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(4), 901-921
Kırlıoğlu, H., & Bağdat, A. (2016). Maddi duran varlıklar standardı ve muhasebeleştirilmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 615-627.
Popovic, S., Majstorovic, A., & Grubljesic, Z. (2015). Valuation of facilities in use and application of international accounting standards. Aktual'ni Problemy Ekonomiky= Actual Problems in Economics, (165), 379.
Stárová, M., & Cermakova, H. (2010). Method of Component Depreciation of Fixed Assetsts and Its Comparision with Traditional Methods. AGRIS on-line Papers in Economics and Informatics, 2(665-2016-44894), 37-46.
Haciyeva, H., Güneş, M., & Yalcin, N. (2022). Amortisman Politikasi Farkliliklari: AZERBAYCAN VE TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(3), 1674-1690.
