Bilgi Güvenliği Farkındalığı Konusunda Türkiye’de Yapılan Araştırmaların İçerik Analizi
Özet
Bu çalışma, 2013-2022 yılları arasında Türkiye’de bilgi güvenliği farkındalığı konusunda yapılan 59 araştırmanın içerik analizini gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Akademik ve ULAKBİM veri tabanlarından erişilen yayınlar; yayın yılı, türü, araştırma yöntemi, deseni, çalışma grubu, örneklem büyüklüğü, veri toplama araçları ve veri analiz yöntemleri ölçütlerine göre incelenmiştir. Bulgular, çalışmaların en çok 2019 (n=10) ve 2021 (n=9) yıllarında yapıldığını ve çoğunluğunun 2018 sonrasında yoğunlaştığını göstermektedir. Yayın türü bakımından araştırmaların %54,24’ü makale, %42,37’si yüksek lisans tezi ve %3,39’u doktora tezinden oluşmaktadır. Yöntemsel olarak nicel yaklaşımlar (%76,27) ağırlıkta olup en fazla tarama modeli (%69,49) tercih edilmiş; nitel (%15,25) ve karma yöntemli (%8,47) çalışmalar sınırlı sayıda kalmıştır. Çalışma gruplarında en fazla kamu personelleri (%47,17) yer alırken, bunu ortaöğretim ve yükseköğretim öğrencileri izlemiştir. Örneklem büyüklüğü ağırlıklı olarak 0-200 birey (%31,48) aralığında kalmış, veri toplama aracı olarak en sık ölçek (%54,72) ve anket (%28,30) kullanılmış, veriler ise ağırlıklı olarak nicel istatistiksel analizlerle (%76,27) incelenmiştir. Sonuç olarak, gelecekte nitel, karma ve deneysel desenlerin, farklı çalışma gruplarının ve çeşitli veri toplama araçlarının kullanıldığı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanmaktadır.
This content analysis study aims to examine 59 research papers conducted on information security awareness in Turkey between 2013 and 2022. The publications retrieved from the YÖK National Thesis Center, Google Scholar, and ULAKBİM databases were evaluated based on publication year, type, research method, design, target study group, sample size, data collection tools, and data analysis techniques. Findings indicate that research peaked in 2019 (n=10) and 2021 (n=9), with over half published after 2018. Regarding publication types, 54.24% were articles, 42.37% were master's theses, and only 3.39% were doctoral dissertations. Quantitative methods predominated the literature at 76.27%, primarily using survey designs (69.49%), while qualitative (15.25%) and mixed-method (8.47%) studies were less common. Public sector employees constituted the largest study group (47.17%), followed by secondary and higher education students. Sample sizes mostly ranged between 0–200 participants (31.48%), with scales (54.72%) and questionnaires (28.30%) serving as the main data collection tools, and statistical analysis (76.27%) as the dominant analysis method. The study concludes that future research should incorporate qualitative, mixed, and experimental designs with diversified sample groups.
Referanslar
Akal, M. (2022). Bilişim firmalarında bilgi güvenliği farkındalığı. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Alemdaroğlu, A. (2020). Çalışanların bilgi güvenliği farkındalığına ilişkin algıları: bankacılık sektöründe bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Aslan Öztezcan, B. (2017). Bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Aslan, Z. (2019). Hemşire akademisyenlerin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Aslay, F., Çam, H., & Üstün, Ö. (2019). Yükseköğretim kurumlarında bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin ölçümlenmesi. Yönetim Bilişim Sistemleri Dergisi, 5(2), 1-11.
Başdinkçi, N. (2017). Sağlık kurumlarında bilgi güvenliği risk değerlendirilmesi ve kullanıcıların bilgi güvenliği farkındalık düzeyinin ölçülmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Biber, M., & Köse Biber, S. (2018). Ortaöğretim öğrencilerinin bilişim kültüründe bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. 1st International Congress on New Horizons in Education and Social Sciences (ICES-2018), İstanbul, Türkiye, sayfa.100.
Bilen, A. (2016). Bir kurumun Bilgi Güvenliği Farkındalığının İncelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Canbek, G., & Sağıroğlu, Ş. (2006). Bilgi, bilgi güvenliği ve süreçleri üzerine bir inceleme. Politeknik Dergisi, 9(3), 165-174.
Canoğulları, E. (2021). Öğretmenlerin bilgi güvenliği konusundaki farkındalıklarının incelenmesi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(2), 651-679.
Civelek, D. Y. (2011). Kişisel verilerin korunması ve bir kurumsal yapılanma önerisi (Uzmanlık Tezi). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Ankara.
Creswell, J. W. (2005). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (Second edition). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc.
Çağlar, A., Çelik, F. Ç., Er, A., & ark., (2018). Travma Hastası Bakıyor Olmanın Hekimler Üzerine Çocuk Araç Güvenliği Konusunda Olumlu Bir Etkisi Var mı?. Çocuk Acil ve Yoğun Bakım, 5(2), 54.
Çatuk, C. (2018). Siber riskler karşısında Kobi'lerin bilgi güvenliği farkındalıklarını ölçen bir ölçek geliştirme: Gaziantep örneklemi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Çelikçöp, Ç. (2017). Kalite yönetim direktörlerinin bilgi güvenliği farkındalığı: İstanbul ili örneği. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Çelikçöp, Ç., & Yarar, O. (2017). Kalite yönetim direktörlerinin bilgi güvenliği farkındalığı: İstanbul ili örneği Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 17(2), 29-48.
Çetin, H. (2014). Kişisel veri güvenliği ve kullanıcıların farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Akdeniz İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (29), 86-105.
Çetinkaya, L., Güldüren, C., & Keser, H. (2017). Öğretmenler için bilgi güvenliği farkındalık ölçeği (BGFÖ) geliştirme çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 46(216), 33-52.
Derin, M. A., & Gençoğlu, M. T. (2020). Ortaokul öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalığı. Savunma Bilimleri Dergisi, (38), 159-181.
Dinçer, S. (2018). Content analysis in scientific research: Meta-analysis, meta-synthesis, and descriptive content analysis. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 176-190.
Dönmez, G. (2019). Lise öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalığı ile dijital okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Durmuş, A. (2014). Türkiye'de bilgi güvenliği farkındalığının incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Erol, S. E., Ceyhan, E. B., & Sağıroğlu, Ş. (2015). Kişisel, kurumsal ve ulusal bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir inceleme. Uluslararası Bilgi Güvenliği ve Kriptoloji Konferansı,30-31 Ekim,Ankara.
Filik, T. (2020). Tıbbi sekreterlerde bilgi güvenliği farkındalık düzeyinin elektronik sağlık kayıtlarının güvenlik ve mahremiyet uygulamalarına etkisinin değerlendirilmesi.(Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Filik, T. & Ünalan, D. (2021). The evaluation of the effect of the information security awareness level in medical secretaries on the security and privacy implementations of electronic health records. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(1), 183-202
Genç, C. (2019). Kişisel verilerin korunması kapsamında bilgi güvenliği farkındalığı analizi ve e-devlet yapısının incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Gökçearslan, Ş., Günbatar, M. S., & Sarıtepeci, M. (2021). Ortaöğretim öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 354-373.
Güldüren, C. (2015). Yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanlarının bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi. (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Güldüren, C., & Keser, H. (2015). Bilgi güvenliği farkındalık ölçeği (BGFÖ) geliştirme çalışması. Kastamonu Üniversitesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23 (3), ss. 1167-1184.
Güldüren, C., Çetinkaya, L. & Keser, H. (2016). Ortaöğretim öğrencilerine yönelik bilgi güvenliği farkındalık ölçeği (BGFÖ) geliştirme çalışması. İlköğretim Online, 15(2),682-695.
Gülhan, B. (2021). Yükseköğretim kurumlarında bilgi güvenliği farkındalığı: bahçeşehir üniversitesi örneği. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Gün, İ., & Çelik, M. (2022). Sağlık çalışanlarının bilgi güvenliği farkındalığının iş performansı üzerindeki etkisinde bilgi güvenliği stresinin aracı rolü: Covid 19 pandemi döneminde bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(1), 1-15.
Hacımustafaoğlu, R. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin siber mağdur olma durumlarına etkisinin incelenmesi (Üsküdar Örneği). (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Hakkari, F. (2022). Ön lisans öğrencilerinin bilgi güvenliği kazanımı ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesi: Kırıkhan meslek yüksekokulu örneği. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 4(1), 66-86.
Kapanoğlu, G. (2016). Öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalığının incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Karaoğlan Yılmaz, F. G., & Çavuş Ezin, Ç. (2017). Ebeveynlerin bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 7(2), 41-56.
Karayücel Efe, N. (2019). On dokuz mayıs üniversitesi öğretmen adaylarının bilgi güvenliği farkındalıklarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Keser, H., & Yayla, H. G. (2021). FATİH projesi uygulanan okullardaki öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 50(229), 9-40.
Kocamustafaoğulları, M. (2013). Bilgi güvenliği farkındalığı ve uygulama seviyesi değerlendirmek için bilgi güvenliği prototip uygulaması. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Moğol, Ş. H. (2016). Bilgi güvenliği farkındalığının önemi.(Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Nezgitli, S., & Gökçearslan, Ş. (2022). Kamu kurumu ve özel sektöre yönelik bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir inceleme. Öğretim Teknolojisi ve Hayat Boyu Öğrenme Dergisi, 3(1), 19-44.
Okul, T., Şimşek, G., Hafçı, B., & (2018). Konaklama işletmesi yöneticilerinde bilgi güvenliği farkındalığı: Kuşadası’ndaki beş yıldızlı oteller örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(2), 223-232.
Özdemir, A. (2019). Kamu kurum ve kuruluşlarında bilgi güvenliği farkındalığı. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Özdemir, A., & Uluyol, Ç. (2021). Kamu kurum ve kuruluşlarında bilgi güvenliği farkındalığı. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(3), 649-666.
Özen Serter, B. (2021). Ortaokul öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalık düzeyinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Öztemiz, S., & Yılmaz, B. (2013). Bilgi merkezlerinde bilgi güvenliği farkındalığı: Ankara’daki üniversite kütüphaneleri örneği. Bilgi Dünyası, 14(1), 87-100.
Rençber, Ö. F., & Mete, S. (2016). Bilgi güvenlik farkındalığını etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Yüksekokul öğrencileri üzerine bir inceleme. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(3), 800-823.
Sanin, E. (2022). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital ayak izi farkındalıkları ve bilgi güvenliği farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Seferoğlu, S.S., Durak, H.Y., Yılmaz, F.G. & Yılmaz, R. (2018). Bilgi güvenliği farkındalığı ve bilgi güvenliği politikalarıyla ilgili bir inceleme. B. Akkoyunlu, A.İşman ve H.F. Odabaşı (Ed). Eğitim teknolojileri okumaları 2018, (3. Bölüm, ss. 29-43). TOJET ve Sakarya Üniversitesi, Adapazarı.
Solmaz, M. (2020). Öğretmen adaylarının siber bilgi güvenliği farkındalığı ve dijital vatandaşlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Taçar, E. (2022). Elektronik sağlık kayıtları kullanımında hemşirelerin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Talan, T., & Aktürk, C. (2021). Orta öğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği farkındalığı seviyelerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 158-180.
Taner, E. (2018). Güvenlik güçlerinin bilgi güvenliği farkındalığına yönelik bir betimleme. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
TANER, E., & KILIÇ, İ. GÜVENLİK GÜÇLERİNİN BİLGİ GÜVENLİĞİ FARKINDALIĞINI BELİRLEMEYE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 8(2), 253-269.
Teker, E. (2019). Öğretmenlerin ve lise öğrencilerinin bilgi güvenliği farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Tekerek, M. & Tekerek, A. (2013). Öğrencilerin bilgi güvenliği farkındalığı üzerine bir araştırma. Turkish Journal of Education, 2(3), 61-70.
Tuğal, İ., Almaz, C., & Sevi, M. (2021). Üniversitelerdeki siber güvenlik sorunları ve farkındalık eğitimleri. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 14(3), 229-238.
Avcı, Ü., & Arslan, E. (2019). Dijital veri güvenliği farkındalığı ve bilgi okuryazarlığı ile alınan hizmetiçi eğitimin etkisi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 52(3), 891-914.
Avcı, Ü., & Oruç, O. (2020). Üniversite öğrencilerinin kişisel siber güvenlik davranışları ve bilgi güvenliği farkındalıklarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 284-303.
Vural, Y., & Sağıroğlu, Ş. (2008). Kurumsal bilgi güvenliği ve standartları üzerine bir inceleme. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(2), 507-522.
Whitman, M. E., & Mattord, H. J. (2013). Management of information security. Cengage Learning.ss.4
Yayla, H. G. (2018). FATİH projesi uygulanan ve uygulanmayan okullardaki öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalığının incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Yıldırım, M., & Demirer, V. (2021). Eğitim alanında bilgi güvenliği üzerine sistematik bir alanyazın incelemesi: Türkiye örneği. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 835-856.
Yıldız, N. K., & Atasoy, A. (2016). Öğrencilerde bilgi güvenliği farkındalığının değerlendirilmesi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 11, 81-95.
Yılmaz, E., Şahin, Y. L., & Akbulut, Y. (2015). Dijital veri güvenliği farkındalığı ölçeğinin geliştirilmesi. AJIT-e: Bilişim Teknolojileri Online Dergisi, 6(21), 23-40.
