Okul Çağı Çocuklarında Kronik Hastalık Kavramı
Özet
Okul çağı çocuklarında kronik hastalıklar, genetik, çevresel ve davranışsal faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkan, uzun süreli bakım gerektiren ve bulaşıcı olmayan sağlık sorunlarıdır. Tıbbi gelişmelerle birlikte yaşam süresi uzasa da çocukluk çağı kronik hastalık prevelansı %10-40 arasında değişmekte ve oranlar hızla artmaktadır. Bu durum, okul dönemi çocuklarının fiziksel, duygusal, sosyal ve bilişsel gelişimini derinden olumsuz etkilemektedir. Sık hastaneye yatışlar ve tedavi süreçleri nedeniyle çocuklar ciddi okula devam sorunları, akademik başarıda düşüş, motivasyon kaybı ve sınıf tekrarı gibi problemlerle karşılaşmaktadır. Ayrıca akran zorbalığı, damgalanma ve sosyal izolasyon gibi psikososyal krizler de baş göstermektedir. Süreç yalnızca çocuğu değil; anksiyete, depresyon ve maddi güçlükler yaşayan aile üyelerini ve kardeşleri de etkilemektedir. Bu karmaşık sağlık yükünün yönetimi için okullarda koruyucu stratejiler (birincil, ikincil, üçüncül koruma) geliştirilmesi ve çocukların eğitim hakkının kesintiye uğramaması adına bireysel eğitim programları ile hastane okullarından yararlanılması elzemdir. Sonuç olarak, kronik hastalığı olan çocukların biyopsikososyal iyilik hallerini desteklemek ve okuldaki akademik başarılarını artırmak için hekim, hemşire, psikolog, öğretmen ve okul yöneticilerinden oluşan multidisipliner bir ekip yaklaşımının sergilenmesi zorunludur.
Chronic diseases in school-age children are non-communicable health conditions that develop through a combination of genetic, environmental, and behavioral factors, requiring long-term medical care. Parallel to medical advancements, life expectancy has extended; however, childhood chronic illness prevalence varies between 10% and 40%, showing a rapid global and domestic increase. These conditions severely affect children's physical, emotional, social, and cognitive development. Due to frequent hospitalizations and treatment side effects, students face significant school attendance issues, declines in academic achievement, loss of motivation, and grade repetition. Additionally, psychosocial challenges such as peer bullying, stigmatization, and social isolation frequently emerge. This ongoing health burden impacts not only the child but also family members and siblings, who often experience caregiver burden, anxiety, depression, and financial difficulties. To mitigate these negative impacts, implementation of preventative strategies (primary, secondary, tertiary) in schools and utilizing tailored educational options like individualized programs or hospital schools are essential. Consequently, adopting a multidisciplinary team approach involving physicians, nurses, psychologists, teachers, and school administrators is mandatory to fulfill children's unique physical, academic, and psychosocial needs, ensuring they maintain a successful and healthy school experience.
Referanslar
Cortes JB, Fernández CS, Oliveirae MB. Chronic diseases in the paediatric population: Comorbidities and use of primary care services. An Pediatr (Barc). 2020;93(3):183-193
Karan MA. Kronik Hastalıklar ve Yaşlı. Ünal M (ed.) Kronik Hastalıklarda Rehabilitasyon ve Egzersiz Uygulamaları içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2021. p.2-20.
Çakır G, Altay N. Kronik hastalığı olan çocukların bakımında okul hemşiresinin görev ve sorumlulukları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2021;14(1), 55-61.
Sentenac M, Santos T, Augustine, L, et al. Chronic health conditions and school experience in school-aged children in 19 European countries. European Child & Adolescent Psychiatry, 2022;1-11. doi:10.1007/s00787-022-01987-8.
Akgül E, Ergün A. Toplum sağlığının geliştirilmesinde okul sağlığı hemşireliği, Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2021;3(2): 141-153.
Akkuş SY. Ayhan AB. Kronik hastalığı olan çocukların davranışlarının ve yaşam kalitelerinin incelenmesi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 2020;14:129-135. doi:10.12956/tjpd. 2018.394.
Yu G, Tabatabaei M, Mezei J. et al. Improving chronic disease management for children with knowledge graphs and artificial intelligence. Expert Systems with Applications, 2022; 201: 117026
Martinez YJ, Ercikan K. Chronic illnesses in Canadian children: what is the effect of illness on academic achievement, and anxiety and emotional disorders?. Child: care, health and development, 2009; 35(3):391-401. doi:10.1111/j.1365-2214.2008.00916.x
Thongseiratch T, Chandeying N. Chronic illnesses and student academic performance. Journal of Health Science and Medical Research, 2020;38(3):245-253. doi:10.31584/ jhsmr.2020738.
Vaz EMC, Collet N, Cursino EG, et al. Challenges in primary care regarding children and adolescents with chronic conditions in Brazil. Qualitative Health Research, 2019; 29(13):1978-1987. doi:10.1177/1049732319847961
Devlet İstatistik Enstitüsü. Türkiye özürlüler araştırması-2002 (2. Baskı), Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.2009.
Tan J, Yin H, Meng T, et al. Effects of sandplay therapy in reducing emotional and behavioural problems in school‐age children with chronic diseases: A randomized controlled trial. Nursing Open, 2021;8(6):3099-3110. doi: 10.1002/nop2.1022
Törüner EK, Büyükgönenç L. Çocuk Sağlığı Temel Hemşirelik Yaklaşımları. Ankara: Göktuğ Yayıncılık; 2012.
Silvia GG, Motellón MC, Gómez CA, et al. Schoolchildren with chronic diseases; what are teachers worried about?. Anales de Pediatría, 2021; 93(6):374-379.
Lum A, Wakefield CE, Donnan, B, et al. School students with chronic illness have unmet academic, social, and emotional school needs. School Psychology, 2019;34(6):627–636. doi:10.1037/ spq0000311.
Lum A, Wakefield CE, Donnan B, et al. Understanding the school experiences of children and adolescents with serious chronic illness: A systematic meta‐review. Child: Care, Health and Development, 2017; 43(5), 645-662.
Mitchell R, Cameron CM, Lystad RP, et al. Impact of chronic health conditions and injury on school performance and health outcomes in New South Wales, Australia: a retrospective record linkage study protocol. BMJ Paediatrics Open, 2019;3(1):1-6. doi:10.1136/bmjpo-2019-000530.
Ak B. Kronik ve Yaşamı Tehdit Edici/Ölümcül hastalığı Olan Çocuk ve Hemşirelik Yaklaşımı. Conk Z, Başbakkal Z, Yılmaz HB, Bolışık B (ed.) Pediatri Hemşireliği içinde. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2013. p.901-936.
Engin EA, Yıldırım F, Purutçuoğlu E. Kronik hastalığa sahip çocukların psikososyal sorunları: Pediatrik sosyal hizmet müdahaleleri odağında bir derleme; J Curr Pediatr 2021;19:271-279. doi:10.4274/jcp.2021.0033.
Leong K, Ong TW, Foong YW, et al Multidisciplinary management of chronic atopic dermatitis in children and adolescents: a prospective pilot study. Journal of Dermatological Treatment, 2022; 33(2):822-828. doi:10.1080/09546634.2020.1782321.
Dinleyici M, Şahin Dağlı F. Evaluation of quality of life of healthy siblings of children with chronic disease. Turk Pediatri Ars, 2018; 53(4): 205-13.
Uhm JY, Choi MY. Barriers to and facilitators of school health care for students with chronic disease as perceived by their parents: a mixed systematic review. Healthcare, 2020; 8(506):1-13. doi:10.3390/healthcare8040506
Saydamlı Ş. Kronik Hastalıkların Yönetiminde Entegre Bakım Modelleri. Ünal M (ed.) Kronik Hastalıklarda Rehabilitasyon ve Egzersiz Uygulamaları içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2021. p.32-44.
Akpınar NB, Ceran MA. Kronik hastalıklar ve rehabilitasyon hemşireliği. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2019;3(2):140-152.
TDK (2022). Available from: https://sozluk.gov.tr/, [Accessed: 12nd Apr 2022]
Çavuşoğlu H. Çocuk Sağlığı Hemşireliği Cilt 1. (12. Baskı), Ankara: Sistem Ofset Basımevi, 2015.
T.C. Resmi Gazete. Millî Eğitim Bakanlığı Özel, Özel Eğitim Kursları Yönetmeliği. 22.7.2005/ 25883. Available from: http://mevzuat.meb.gov.tr/html/66.html. [Accessed: 12nd Apr 2022]
CDCP (Center for Disease Control and Prevention) 2022. About Chronic Diseases. Available from: https://www.cdc.gov/chronicdisease/about/index.htm. [Accessed: 21st Apr 2022]
WHO. Noncommunicable diseases 2021, Available from: https://www.who.int/news-room/ fact-sheets/ detail/noncommunicable-diseases. [Accessed: 12nd May 2022]
Jain RP, Als D, Vaivada T, et al. Prevention and management of high-burden noncommunicable diseases in school-age children: a systematic review. Pediatrics, 2022; 149(6):e2021053852F. doi:10.1542/peds.2021-053852F
Sezer TA, İlhan SE. Kronik hastalığa sahip çocuk-ergen ve ebeveynlerinin yaşam kalitesi algıları. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 2019; 28(2):127-136. doi:10.17942/sted.472967
WHO. Disability and health 2021 Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ disability-and-health [Accessed: 22nd May 2022]
Hoffmann I, Diefenbach C, Gräf C, et al. Chronic health conditions and school performance in first graders: a prospective cohort study. PLoS One, 2018; 13(3):e0194846. doi:10.1371/journal.pone. 0194846
UNESCO. Global education monitoring report 2020: Inclusion and education: All means all. Paris:UNESCO.
WHO. The Global Strategy for Women’s, Children’s and Adolescents’ Health (2016-2030). Every Woman Every Child 2015, Available from: https://globalalliancematernalmentalhealth.org/wpcontent/uploads/2017/12/globalstrategyreport2016-2030-lowres.pdf [Accessed: 26th June 2022].
Köse S. Çocuklarda Kronik Hastalıklar ve Bakım. Durna Z (ed.) Kronik Hastalıklar ve Bakım içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2012. p.503-515.
Mitchell AE, Morawska A, Mihelic MA. Systematic review of parenting interventions for child chronic health conditions. Journal of Child Health Care, 2020;24(4):603-628. doi:10.1177/ 1367493519882850
Dieluweit U, Debatin KM, Grabow D, et al. Educational and vocational achievement among long-term survivors of adolescent cancer in Germany. Pediatric Blood & Cancer, 2011;56:432–438.
Moonie S, Sterling DA, Figgs LW. et al. The relationship between school absence, academic performance, and asthma status. Journal of School Health, 2008; 78:140–148.
Dong C, Wu Q, Pan Y, et al. Family resilience and its association with psychosocial adjustment of children with chronic illness: A latent profile analysis. Journal of Pediatric Nursing, 2021; 60:6-12. doi:10.1016/j.pedn.2021.02.010.
Bolat EY. Süreğen hastalığı olan çocuklar ve hastane okulları. Milli Eğitim Dergisi, 2018;47(218): 163-186.
Cohn LN, Pechlivanoglou P, Lee Y, et al. Health outcomes of parents of children with chronic illness: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Pediatrics, 2020;218: 166-177. doi:10.1016/j.jpeds.2019.10.068
Tekeli A, Bodur İ, Öztürk B. et al. Acil servise başvuran kronik ve akut hastalığı olan çocukların annelerinde depresyon ve anksiyete düzeylerinin karşılaştırılması. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 2022;55(1):39-44. doi:10.20492/aeahtd.10061 32.
Sevinç N, Öztürk A, Sevinç E. Çocuklardaki çölyak hastalığının annelerin yaşam kalitesi ve depresyon düzeylerine etkisi. Akademik Gastroenteroloji Dergisi, 2019;18(2):59-63.
Deavin A, Greasley P, Dixon C. Children’s perspectives on living with a sibling with a chronic illness. Pediatrics, 2018; 142(2):e20174151. doi:10.1542/peds.2017-4151.
Schamong AS, Liebermann-Jordanidis H, Brockmeier K, et al. Psychosocial well-being and quality of life in siblings of children with congenital heart disease: A systematic review. Journal of Child Health Care, 2022; 26(2):319-337.
Fidan G, Çalışkan D. Okul öncesi eğitim kurumlarında çölyak hastalığı yönetimi: Öğretmenin rolü. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2020;4(3):901-917. doi:10.24130/ eccd-jecs.1967202043227.
Günler OE. Kronik hastalıkların yol açtığı bazı toplumsal problemler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2019; 42:392-400.
Varlıklıöz K, Keskinkılıç A. Çocukluk Döneminde Damgalama. Soslu, R. (Ed.,) Academic Developments on Health Sciences içinde., İzmir: Duvar Yayınları; 2021. p.221-234.
Kabasakal E. Her okula bir hemşire: Kaynaştırma öğrencileri ve sağlık gereksinimleri. J Contemp Med, 2019; 9.2: 191-195. doi:10.16899/jcm.577310.
Yıldırım Duman JG, Çevirgen A. Kronik hastalıkların yönetiminde kullanılan bilişim tabanlı uygulamalar. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2019; 6(1):65-73.
Gözen Ö, Buz S. Türkiye’de koruyucu ve önleyici ruh sağlığı uygulamaları: Sosyal hizmet uzmanları ve hastaların deneyimlerine dair nitel bir araştırma. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 2020;12:18-42. doi:10.18863/pgy.662628.
