Gastrointestinal Bozukluklar
Özet
Okul çağındaki çocuklarda sık karşılaşılan kronik gastrointestinal sistem (GİS) bozuklukları, çocukların büyüme, gelişme ve eğitim hayatını doğrudan etkileyen önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Besinlerin sindirimi, emilimi ve boşaltımı gibi hayati fonksiyonları yürüten bu sistemde; Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH), dispepsi, gastrit, inflamatuar bağırsak hastalıkları, kronik konstipasyon, fekal inkontinans, çölyak hastalığı ve besin alerjileri sıklıkla görülmektedir. Söz konusu kronik rahatsızlıklar, çocuklarda büyüme geriliğine, akademik başarıda düşüşe, akran zorbalığına ve sosyal izolasyona yol açabilmektedir. Hastalıkların yönetiminde ve tedavi süreçlerinde yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçların düzenli kullanımı ve çölyak hastalarında glütensiz beslenme gibi katı diyet uygulamaları büyük önem taşımaktadır. Okul ortamında özellikle glütensiz gıdaların hazırlanmasında çapraz kontaminasyonun önlenmesi ve anafilaksi gibi hayati risk taşıyan alerjik reaksiyonlarda adrenalin oto-enjektörünün doğru zamanda uygulanması kritik adımlardır. Çocukların hem fiziksel hem de psikososyal açıdan desteklenerek okul yaşamlarına sorunsuz devam edebilmeleri için öğretmenlerin, ebeveynlerin, okul hemşirelerinin ve tüm okul personelinin iş birliği içinde çalışması, öğrencilerin özel ihtiyaçlarına uygun acil durum eylem planları hazırlaması gerekmektedir.
Chronic gastrointestinal system (GIS) disorders commonly encountered in school-aged children are significant health problems that directly affect their growth, development, and education. In this system, which performs vital functions such as digestion, absorption, and excretion of nutrients; Gastroesophageal Reflux Disease (GERD), dyspepsia, gastritis, inflammatory bowel diseases, chronic constipation, fecal incontinence, celiac disease, and food allergies are frequently observed. These chronic conditions can lead to growth retardation, decreased academic success, peer bullying, and social isolation in children. In the management and treatment processes of these diseases, lifestyle modifications, regular use of medications, and strict dietary practices such as a gluten-free diet for celiac patients are of great importance. Preventing cross-contamination in the preparation of gluten-free foods in the school environment and timely administration of adrenaline auto-injectors in life-threatening allergic reactions like anaphylaxis are critical steps. To ensure that children can continue their school life seamlessly with both physical and psychosocial support, it is essential for teachers, parents, school nurses, and all school staff to work in cooperation and prepare emergency action plans tailored to the specific needs of students.
Referanslar
Yıldız S, Gözen D, Balcı S. Çocuklarda Gastrointestinal Sistem Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Pediatri Hemşireliği, eds: Zeynep Conk, Zümrüt Başbakkal, Hatice Bal Yılmaz, Bahire Bolışık. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2013. p. 659–694.
Sütçü Çiçek H. Sindirim Sisteminin Fizyolojisi. In: Sütçü Çiçek H, Yava A (eds.) Hemşirelik ve Sağlık Meslek Okulları İçin Fizyoloji Klinik Uygulamaya Yönelik. 1. Baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık; 2016. p. 179–195.
Demirçeken FG. Çocuklarda gastroözofageal reflü hastalığı. Güncel Gastroenteroloji. 2011;15(4): 204–226.
Ertem D. Pediatrik gastroösofageal reflü hastalığı: Klinik, tanı ve tedavi. Klinik Tıp Pediatri Dergisi. 2018;10(1): 30–38.
Lightdale JR, Gremse DA, SECTION ON GASTROENTEROLOGY, HEPATOLOGY, AND NUTRITION, et al. Gastroesophageal reflux: Management guidance for the pediatrician. Pediatrics. 2013;131(5): e1684–e1695. doi:10.1542/peds.2013-0421
Adamiak T, Plati KF. Pediatric esophageal disorders: Diagnosis and treatment of reflux and eosinophilic esophagitis. Pediatrics In Review. 2018;39(8): 392–402. doi:10.1542/pir.2017-0266
Rosen R, Vandenplas Y, Singendonk M, et al. Pediatric Gastroesophageal Reflux Clinical Practice Guidelines: Joint Recommendations of the North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (NASPGHAN) and the European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN). Journal of pediatric gastroenterology and nutrition. 2018;66(3): 516–554. doi:10.1097/MPG.0000000000001889
Winter HS, Illueca M, Henderson C, et al. Review of the persistence of gastroesophageal reflux disease in children, adolescents and adults: does gastroesophageal reflux disease in adults sometimes begin in childhood? Scandinavian Journal of Gastroenterology. 2011;46(10): 1157–1168. doi:10.3109/00365521.2011.591425
Urgancı N, Usta M. From newborn to teenage: Gastroesophageal reflux. Journal of Academic Research in Medicine. 2016;6(2): 67–73. doi:10.5152/jarem.2015.799
Moazzez R, Bartlett D, Anggiansah A. The effect of chewing sugar-free gum on gastro-esophageal reflux. Journal of Dental Research. SAGE Publications Inc; 2005;84(11): 1062–1065. doi:10.1177/154405910508401118
Légeret C, Stienen Y, Furlano R, et al. Effectivity of treatment for children with functional dyspepsia. Scientific Reports. Nature Publishing Group; 2022;12(1): 1467. doi:10.1038/s41598-022-05380-y
Yavuz S, Oktay C. Evaluation of abdominal ultrasonography findings in pediatric patients with functional dyspepsia. Kocaeli Medical Journal. 2022;11(1): 211–218. doi:10.5505/ktd.2022.32309
Yeh AM, Golianu B. Integrative treatment of reflux and functional dyspepsia in children. Children. Multidisciplinary Digital Publishing Institute; 2014;1(2): 119–133. doi:10.3390/children1020119
Canan O. Çocuklarda hangi Helikobakter pilori tedavi edilmelidir? Cukurova Medical Journal. 2019;44(2): 697–699. doi:10.17826/cumj.493651
Çöloğlu B, Saka M. Dispepside beslenme. Güncel Gastroenteroloji. 2016;20(3): 214–217.
Okuda M, Lin Y, Kikuchi S. Helicobacter pylori Infection in Children and Adolescents. In: Kamiya S, Backert S (eds.) Helicobacter pylori in Human Diseases: Advances in Microbiology, Infectious Diseases and Public Health Volume 11. Cham: Springer International Publishing; 2019. p. 107–120. doi:10.1007/5584_2019_361
Jones NL, Koletzko S, Goodman K, et al. Joint ESPGHAN/NASPGHAN Guidelines for the Management of Helicobacter pylori in Children and Adolescents (Update 2016). Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 2017;64(6): 991. doi:10.1097/MPG.0000000000001594
Baihaqi RA. Nursing care for acute pain related to gastritis at Anggrek Room RSI Nashrul Ummah Lamongan. Journal of Vocational Nursing. 2021;2(1): 10–12. doi:10.20473/jovin.v2i1.26882
Sabbagh P, Javanian M, Koppolu V, et al. Helicobacter pylori infection in children: an overview of diagnostic methods. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases. 2019;38(6): 1035–1045. doi:10.1007/s10096-019-03502-5
Kalach N, Bontems P, Raymond J. Helicobacter pylori infection in children. Helicobacter. 2017;22(S1): e12414. doi:10.1111/hel.12414
Beşer ÖF, Çullu Çokuğraş F, Kutlu T, et al. Association of familial Mediterranean fever in Turkish children with inflammatory bowel disease. Türk Pediatri Arşivi. 2014;49(3): 198–202. doi:10.5152/tpa.2014.1998
Gümüş M, Binay Yaz Ş, Şenol S. Ülseratif kolitin pediatrik bakımı ve kavram haritası. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;9(3): 318–323. doi:10.37989/gumussagbil.716572
Öztürk N, Yıldırım Y. İnflamatuar bağırsak hastalıkları olan bireylerde ilaç uyumu ve yaşam kalitesi. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2020;2(3): 192–199. doi:10.46413/boneyusbad.770410
Çavuşoğlu H. Gastrointestinal Sistem Sorunu Olan Çocuk ve Hemşirelik Bakımı. Çocuk Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş 13. Baskı. Ankara: Sistem Ofset; 2019. p. 344–347.
Şahin Ş, Gülerman F, Köksal T, et al. Çocuklarda kroni̇k kabızlık olgularının değerlendi̇ri̇lmesi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 2014;3: 117–123. doi:10.12956/tjpd.2014.67
Xinias I, Mavroudi A. Constipation in Childhood. An update on evaluation and management. Hippokratia. 2015;19(1): 11–19.
Baran M, Eliaçık K. Etiology and pathogenesis of chronic constipation in childhood. Journal of Dr. Behcet Uz Children’s Hospital. 2013;3(1): 12–17. doi:10.5222/buchd.2013.012
Inan M, Aydiner CY, Tokuc B, et al. Factors associated with childhood constipation. Journal of Paediatrics and Child Health. 2007;43(10): 700–706. doi:10.1111/j.1440-1754.2007.01165.x
Vriesman MH, Koppen IJN, Camilleri M, et al. Management of functional constipation in children and adults. Nature Reviews. Gastroenterology & Hepatology. 2020;17(1): 21–39. doi:10.1038/s41575-019-0222-y
Özçelik Z. Çocuklarda Kabızlık ve Beslenme. In: Haspolat YK, Çeltik C, Çarman KB, Akbulut UE, Taş T (eds.) Çocuk Kronik Hastalıklarında Beslenme. Ankara: Orient Yayınları; 2021.
Devanarayana NM, Rajindrajith S. Association between constipation and stressful life events in a cohort of Sri Lankan children and adolescents. Journal of Tropical Pediatrics. 2010;56(3): 144–148. doi:10.1093/tropej/fmp077
Axelrod CH, Saps M. The role of fiber in the treatment of functional gastrointestinal disorders in children. Nutrients. 2018;10(11): E1650. doi:10.3390/nu10111650
Wojtyniak K, Szajewska H. Systematic review: probiotics for functional constipation in children. European Journal of Pediatrics. 2017;176(9): 1155–1162. doi:10.1007/s00431-017-2972-2
Koppen IJN, von Gontard A, Chase J, et al. Management of functional nonretentive fecal incontinence in children: Recommendations from the International Children’s Continence Society. Journal of Pediatric Urology. 2015;12(1): 56–64. doi:10.1016/j.jpurol.2015.09.008
Muddasani S, Moe A, Semmelrock C, et al. Physical therapy for fecal incontinence in children with pelvic floor dyssynergia. The Journal of Pediatrics. 2017;190: 74–78. doi:10.1016/j.jpeds.2017.06.074
Unutmuş S, Karaoğlan B. Fekal inkontinans tanı ve tedavisi. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilimleri Dergisi. 2018;21(3): 133–137. doi:10.31609/jpmrs.2018-60256
Escudero-Hernández C, Peña AS, Bernardo D. Immunogenetic Pathogenesis of Celiac Disease and Non-celiac Gluten Sensitivity. Current Gastroenterology Reports. 2016;18(7): 36. doi:10.1007/s11894-016-0512-2
Kuloğlu Z. Celiac Disease. Turkish Journal of Pediatric Disease. 2014;8(2): 105–111. doi:10.12956/tjpd.2014.46
Soya S, Ün C. Çölyak hastalığındaki moleküler ve genetik gelişmeler. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2014;57: 274–282.
Caio G, Volta U, Sapone A, et al. Celiac disease: a comprehensive current review. BMC Medicine. 2019;17(1): 142. doi:10.1186/s12916-019-1380-z
T.C. Sağlık Bakanlığı. Çölyak Hastalığında Aile Hekimleri İçin Tanı, Tedavi ve İzlem Rehberi. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No : 1111. Ankara; 2019. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Colyak/Colyak_rehber/lyak_Hastaliginda_Aile_Hekimleri_Icin_Tani_tedavi_Izlem_rehberi_07_02_2019.pdf
Vivas S, Ruiz de Morales JM, Fernandez M, et al. Age-related clinical, serological, and histopathological features of celiac disease. The American Journal of Gastroenterology. 2008;103(9): 2360–2365; quiz 2366. doi:10.1111/j.1572-0241.2008.01977.x
Ludvigsson JF, Leffler DA, Bai JC, et al. The Oslo definitions for coeliac disease and related terms. Gut. 2013;62(1): 43–52. doi:10.1136/gutjnl-2011-301346
Yıldırım E. Çölyak Hastalığı ve Glutensiz Besleme. Journal of General Health Sciences (JGEHES), Necmettin Erbakan University. 2020;2(3): 175–187. doi:10.51123/jgehes.2020.8
Heavey E, Stoltman J. Caring for hospitalized patients with celiac disease. Nursing2022. 2016;46(11): 50. doi:10.1097/01.NURSE.0000494646.62433.91
Seri̇n Y, Akbulut G. Çölyak Hastalığı ve Glutensiz Diyet Tedavisine Güncel Yaklaşım. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;2(3): 192–200. doi:10.5336/healthsci.2016-53640
Rashid M, Cranney A, Zarkadas M, et al. Celiac disease: evaluation of the diagnosis and dietary compliance in Canadian children. Pediatrics. 2005;116(6): e754-759. doi:10.1542/peds.2005-0904
Sarı H, Gökdağ H, Kızılkaya AE. Çölyaklı İlkokul Öğrencilerinin Okulda Sosyo Biyolojik İhtiyaçlarının Karşılanmasında Yaşadıkları Problemlerin İncelenmesi: Bir Vaka Çalışması Yöntemi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2018;18(40): 121–134.
Dalgıç B, Kansu A, Sezgin O, et al. ‘Çölyak Hastalığı’ Öğretmenlere Yönelik Bilgi Rehberi. T.C. Sağlık Bakanlığı; 2018. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Yayinlar/rehberler/Colyak_Hastaligi_Ogretmenlere_Yonelik_Bilgilendirme_Rehberi.pdf
Rodgers CC, Wilson D. The Child with Gastrointestinal Dysfunction. In: Hockenberry MJ, Rodgers CC (eds.) Wong’s Nursing Care of Infants and Children. 10th edition. Canada: Elsevier; 2015. p. 1051-.
Loh W, Tang MLK. The epidemiology of food allergy in the global context. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15(9): E2043. doi:10.3390/ijerph15092043
Özcan T, Delikanlı B, Yıldız E. Gıda işleme yöntemlerinin gıda alerjenitesi üzerine etkisi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2015;29(2): 165–181.
Bettcher CM, Rockwell PG, Ravikumar R. Managing food allergy in children: An evidence-based update. The Journal of Family Practice. 2020;69(7): 336–343.
Babayiğit Hocaoğlu A. Çocukluk çağında astım ve gıda alerjileri. Güncel Pediatri. 2014;12(1): 26–30. doi:10.4274/jcp.00719
Yazıcı M, Özkaya E. Çocuklarda besin allerjilerine güncel yaklaşım. Klinik Tıp Pediatri Dergisi. 2020;12(2): 85–95.
Saygı B. Çocuklarda gıda alerjileri. Beykoz Akademi Dergisi. 2022;2(1): 151–166. doi:10.14514/BYK.m.26515393.2022.sp/
Longo G, Berti I, Burks AW, et al. IgE-mediated food allergy in children. Lancet. 2013;382(9905): 1656–1664. doi:10.1016/S0140-6736(13)60309-8
Toyran M, Kocabaş CN. Okul ve allerjik hastalığı olan çocuk. Turkish Journal of Pediatric Disease. 2014;8(4): 223–228. doi:10.12956/tjpd.2014.54
