Çocuklarda Sosyal Duygusal ve Akademik Sorunlara Yaklaşım
Özet
Çocukluk döneminde kronik hastalıklar eğitime eşit erişimi kesintiye uğratmakta, hastane süreçleri ve ağır tedaviler nedeniyle devamsızlığa, akranlardan geri kalmaya, yoğun kaygıya ve akademik başarısızlığa yol açmaktadır. Korku ve kaygı temelli bir uzaklaşma olan okul reddi; bedensel ağrılar, işlevsel olmayan korkular, inatlaşma ve ağlama gibi bilişsel, duyuşsal ve davranışsal belirtilerle kendini göstermektedir. Okula uyum süreci ise çocuğun dil, bilişsel, sosyal, fiziksel, hareket ve duygusal gelişim alanlarındaki olgunluğu ile okul ortamına hazır bulunuşluk düzeyiyle doğrudan ilişkilidir. Ekonomik yetersizlikler, çocuk işçiliği, ailevi krizler ve olumsuz okul iklimi gibi çok boyutlu risk faktörleri okul devamsızlığını kronikleştirmektedir. Okullarda sıkça karşılaşılan şiddet ve zorbalık eylemleri; fiziksel, sözel, duygusal, cinsel, ekonomik ve sanal boyutlarda kasıtlı ve tekrarlı olarak uygulanmaktadır. Akademik yaşamın aşırı talepleri ve baskısı çocuklarda okul tükenmişliğine, yabancılaşmaya ve motivasyon kaybına neden olmaktadır. Özellikle kız öğrencilerde daha yüksek oranlarda görülen sınav kaygısı, performansı düşürerek gerçekçi olmayan olumsuz düşünceleri tetiklemektedir. Zihinsel, duyuşsal ve çevresel etmenlerin birleşimiyle ortaya çıkan akademik başarısızlık ise öğrenme hızını, benlik saygısını ve motivasyonu olumsuz etkilemektedir.
Chronic diseases during childhood disrupt equal access to education, leading to school absenteeism, lagging behind peers, intense anxiety, and academic failure due to hospitalization and heavy treatments. School refusal, characterized as a fear and anxiety-based avoidance, manifests through cognitive, affective, and behavioral symptoms such as physical pains, dysfunctional fears, stubbornness, and crying. The school adaptation process is directly related to the child's maturity in linguistic, cognitive, social, physical, motor, and emotional development domains, alongside their level of school readiness. Multidimensional risk factors, including economic insufficiencies, child labor, family crises, and a negative school climate, chronicize school absenteeism. Frequently encountered school violence and bullying are intentionally and repeatedly perpetrated across physical, verbal, emotional, sexual, economic, and cyber dimensions. Excessive demands and pressures of academic life trigger school burnout, alienation, and loss of motivation in children. Test anxiety, which is observed at significantly higher rates particularly among female students, lowers performance and triggers unrealistic negative thoughts. Academic failure, emerging from a combination of mental, affective, and environmental factors, negatively impacts learning speed, self-esteem, and motivation.
Referanslar
Shaddy RE, George AT, Jaecklin T, Lochlainn EN, Thakur L, Agrawal R, et al. Systematic literature review on the incidence and prevalence of heart failure in children and adolescents. Pediatr Cardiol. 2018;39(3):415–36.
Aydın Engin E, Yıldırım F, Purutçuoğlu E. Kronik hastalığa sahip çocukların psikososyal sorunları: Pediatrik sosyal hizmet müdahaleleri odağında bir derleme. Güncel Pediatr. 2021;19(2):271–9.
Akkuş SY, Ayhan AB. Kronik hastalığı olan çocukların davranışlarının ve yaşam kalitelerinin incelenmesi. Türkiye Çocuk Hast Derg. 2020;14:129–35.
Ercan N, Aslan F. Öğretmenlerin kronik hastalığı olan öğrencilere ilişkin görüşleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 2017;6(3):35–40.
Ulutaşdemir N, Balsak H, Çopur EÖ, Demiroğlu N. Halk sağlığı hemşireliğinin bir dalı: Okul sağlığı hemşireliği. Turkiye Klin J Public Heal Nursing-Special Top. 2016;2(1):121–4.
Sağlan Y, Bilge U. Adolesan ve okul Sağlığı. In: Aydoğan Ü, editor. Adölesan Sağlığı ve Sorunları. Türkiye Klinikleri; 2018. p. 11–6.
Nayak A, Sangoi B, Nachane H. School refusal behavior in Indian children: Analysis of clinical profile, psychopathology and development of a best-fit risk assessment model. Indian J Pediatr. 2018;85(12):1073–8.
Kardaş Ö, Kardaş B, Bildik T. Gençlerde okul reddi davranışı: Buzdağının görünen ucu. In: Bildik T, editor. Ergenlik Dönemi ve Ruhsal Bozukluklar. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p. 159–67.
Bahali K, Tahİroğlu AY, Avci A. Okul reddi olan çocuk ve ergenlerin klinik özellikleri. Anadolu Psikiyatr Derg. 2009;10:310–7.
Erden S, Ayva BŞ, Tekin I. Okul reddi̇nde bi̇li̇şsel davranışçı terapi̇ni̇n kullanımı: İlkokul ve ortaokul olgu. J Acad Soc Sci Stud. 2015;11(41):119–119.
Karakaya E, Öztop DB. Kaygı bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Derg. 2013;2:10–24.
Süler M. Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi uygulamaları: Bir gözden geçirme. Çocuk ve Medeni. 2017;2(3):29–42.
Samancı O, Uçan Z. Çocuklarda sosyal beceri eğitimi. Atatürk Üniversitesi Sos Bilim Enstitüsü Derg. 2017;21(1):281–8.
Özel E, Zelyurt H. Anne baba eğitiminin aile çocuk ilişkilerine etkisi. Sos Polit Çalışmaları Derg. 2016;36:9–34.
Günay Ş, Can G. Zorbalıkla baş etmeye yönelik bir akran destek programı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehb Derg. 2018;8(51):266–94.
Huang T, Hochbein C, Simons J. The relationship among school contexts, principal time use, school climate, and student achievement. Educ Manag Adm Leadersh. 2020;48(2):305–23.
Bağçeli Kahraman P. Okul öncesi dönem çocuklarının okula uyum sürecine ilişkin anaokulu öğretmenlerinin ve annelerinin görüşleri. Erken Çocukluk Çalışmaları Derg. 2018;2(1):3–20.
Canbulat T, Kırıktaş H. İlkokula Hazır Bulunuşluk Ölçeği’ nin Geliştirilmesi : Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Acad Eğitim Araştırmaları Derg. 2016;1(1):26–35.
Kaya ÖS, Akgün E. Okul öncesi dönemdeki çocukların okula uyum düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Elem Educ Online. 2016;15(4):1311–24.
Sak R, Yorgun E. Gelişimsel İlkokula Hazırbulunuşluk Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik analizi. Iğdır Üniversitesi Sos Bilim Derg. 2020;24:495–525.
Uzun EM, Alat K. Okul öncesi dönemde uygulanan “Okula hazırız” eğitim programının ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin hazırbulunuşluk düzeylerine etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2017;36(2):59–80.
Yukay Yüksel M, Kurt B, Gülsu N, Akdağ C, Aydın F, Erdoğan F. Okula uyum sağlamakta güçlük çeken çocukların çizdikleri okul resimleri üzerine nitel bir araştırma. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2016;12(2):642–58.
AlSayyari A, AlBuhairan F. Prevalence and correlations of school-absenteeism among intermediate and secondary students in Saudi Arabia.Child Youth Serv Rev. 2020;111:104778.
Tadakawa M, Takeda T, Monma Y, Koga S, Yaegashi N. The prevalence and risk factors of school absenteeism due to premenstrual disorders in Japanese high school students-a school-based cross-sectional study. Biopsychosoc Med. 2016;10(1):1–7.
Ereş F. Lise öğrencilerinin okuldan kaçma nedenlerinin değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Derg. 2014;34(3):321–36.
Aküzüm C, Yavaş T, Tan Ç, Uçar MB. İlköğretim kurumu öğrencilerinin devamsızlık ve okul terki nedenleri. Uşak Üniversitesi Sos Bilim Derg. 2015;8(2):167–92.
Hoşgörür V, Polat M. Ortaokul öğrencilerinin okula devamsızlık nedenleri (Söke ilçesi örneği). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2015;1(2):25–42.
Esin İS, Dursun OB. Okullarda görülen sorun davranışlar ve okul ruh sağlığı uygulamaları: Bir gözden geçirme. Sak Med J. 2014;4(1):1–9.
Kumcağız H, Özcan Ö, Şahin C. Roman çocukların okul devamsızlığına ilişkin öğrenci , öğretmen, veli görüşleri ve çözüm önerileri. Okul Psikolojik Danışmanlığı Derg. 2018;1(1):54–85.
Beserra MA, Carlos DM, Leitão MN da C, Ferriani M das GC. Prevalence of school violence and use of alcohol and other drugs in adolescents. Rev Lat Am Enfermagem. 2019;27.
Xu S, Ren J, Li F, Wang L, Wang S. School bullying among vocational school students in China: Prevalence and associations with personal, relational, and school factors. J Interpers Violence. 2022;37(1–2):104–24.
Korkmaz A. Siber zorbalık: Fizikselden sanala yeni şiddet. Anadolu Üniversitesi İletişim Bilim Fakültesi Uluslararası Hakenli Derg. 2016;24(2):74–85.
Yöyen EG. Şiddet türleri ve kişilik özellikleri. Yaşam Becerileri Psikol Derg. 2017;1(1):35–50.
Çubukçu Z, Dönmez A. İlköğretim okul yöneticilerinin şiddet türlerine yönelik görüşleri ve şiddetle başa çıkma yöntemleri. Educ Adm Theory Pract. 2012;18(1):37–64.
Hoşgörür V, Orhan A. Okulda zorbalık ve şiddetin nedenleri ve önlenmesinin yönetimi (Muğla merkez ilçe örneği). Bayburt Eğitim Fakültesi Derg. 2017;12(24):859–80.
Tatlılıoğlu K. Okullarda şiddet ve zorbalık: risk faktörleri, koruma, önleme ve müdahale hizmetleri: Konya örneği. Bingöl Üniversitesi Sos Bilim Enstitüsü Derg. 2016;6(12):209–32.
Acar H, Çakır MA. Lise öğrencilerinin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Yeşilova ilçesi örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2015;1(34):152–68.
Bal PN, Kaya C. 6. sınıf öğrencilerinin okul tükenmişliği ile baş etmede çözüm odaklı grupla psikolojik danışmanın etkisi. Uluslararası Sos Araştırmalar Derg. 2017;10(51):769–77.
Putwain D, Daly AL. Test anxiety prevalence and gender differences in a sample of English secondary school students. Educ Stud. 2014;40(5):554–70.
Scott DA, Lamb E, Bentley JK, Sumner C. Test anxiety in school-age children: An examination of a national epidemic. Glob J Guid Couns Sch Curr Perspect. 2018;8(1):08–16.
Gökkaya F. Altıncı sınıf öğrencilerinin sınav kaygısı ile annelerin sürekli kaygısı ve bilişsel çarpıtmaları arasındaki ilişki. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilim Derg. 2019;2(9):621–34.
Çiçek İ, Tanhan F. Lise son sınıf öğrencilerinin sınırlılık algı şemaları ile sınav kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilim Derg. 2018;8(1):69–85.
Bedel A, Ercan AB, Şahan B. Sınav kaygısı psikoeğitim programının sınav kaygısı ve akılcı olmayan inançlara etkisi. Egit ve Bilim. 2020;45(203):275–86.
Sarier Y. Türkiye’de öğrencilerin akademik başarısını etkileyen faktörler: Bir meta-analiz çalışması. Hacettepe Egit Derg. 2016;31(3):609–27.
Önder E, Güçlü N. İlköğretimde okullar arası başarı farklılıklarını azaltmaya yönelik çözüm önerileri. Eğitim Bilim Derg. 2014;40:109–32.
Quilliams L, Beran T. Children at risk for academic failure: A model of individual and family factors. Except Educ Int. 2009;19(2):63–76.
Sezgin F, Koşar D, Koşar S, Er E. Liselerde akademik başarısızlık: Nedenleri ve önlenmesine ilişkin öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2016;17(1):95–111.
Dietrich N, Kentheswaran K, Ahmadi A, Teychene J, Bessiere Y, Alfenore S, et al. Attempts, successes, and failures of distance learning in the time of covid-19. J Chem Educ. 2020;97(9):2448–57.
