Okul Sağlığının Geliştirilmesinde Hemşirenin Rolü
Özet
Okul sağlığı hizmetleri, öğrencilerin biyopsikososyal sağlığını korumak ve akademik başarılarını artırmak için hayati bir öneme sahiptir. Okul sağlığı hemşiresi, sağlık ve eğitim arasında köprü kurarak çocukların, ailelerin, öğretmenlerin ve okul yönetiminin eğitim ile danışmanlık ihtiyaçlarını karşılamada lider bir rol üstlenir. Hemşireler; okul ortamında hastalıkların, sakatlıkların ve yaralanmaların önlenmesini hedefleyen birincil önleme yaklaşımlarını uygular. Ayrıca, periyodik taramalar vasıtasıyla sağlık sorunlarını erkenden tespit ederek morbidite ve komplikasyonların önüne geçen ikincil önleme faaliyetlerini yürütür. Günümüzde çocukluk çağı kronik hastalıklarının (astım, diyabet, obezite vb.) artması, ilaç/cihaz kullanımı ve öz bakım gibi özel gereksinimleri karşılayan üçüncül önleme yaklaşımlarına olan ihtiyacı daha da artırmıştır. Küresel alanda okul hemşireliği yasal haklar ve rehberlerle desteklenen bir uzmanlık alanı iken, Türkiye'de bu hizmetler sistemli bir yapıya kavuşamamış ve çoğunlukla özel okullarla sınırlı kalmıştır. Okullarda yürütülen Sağlığı Geliştirme Faaliyetlerinin başarıya ulaşması ve gelecek nesiller için sağlıklı bir toplum oluşturulması, uzmanlaşmış okul hemşirelerinin her okulda tam zamanlı istihdam edilmesiyle mümkündür.
School health services are vital for protecting students' biopsychosocial health and enhancing their academic achievement. The school nurse bridges the gap between health and education, playing a leading role in meeting the educational and counseling needs of students, families, teachers, and school management. Nurses implement primary prevention approaches aimed at preventing diseases, disabilities, and injuries within the school environment. They also conduct secondary prevention activities, such as periodic screenings, to detect health problems early and prevent morbidity or complications. Today, the rise in childhood chronic conditions (such as asthma, diabetes, and obesity) increases the necessity for tertiary prevention approaches that manage medications, medical devices, and self-care skills. Globally, school nursing is recognized as a specialized field supported by legal rights and guidelines, whereas in Turkey, these services lack a systematic structure and remain largely confined to private schools. The successful execution of School Health Promotion Activities and the creation of a healthy society for future generations depend heavily on the full-time employment of specialized school nurses in every school.
Referanslar
Centers for Disease Control and Prevention. School Health Index A self-assessment and planning guide. Elemantary school version. Atlanta, Georgia 2017. (08/08/2022 tarihinde https://www.cdc.gov/ healthyschools/shi/index.htm adresinden ulaşılmıştır).
Yıldırım JG, Ardahan M, Kurt A. Ebeveynlerin okul sağlığı hemşiresinin rollerini algılamaları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2021; 6(2): 85-91.
Şahinöz T, Şahinöz S, Kıvanç A. Sağlığı geliştirmenin en kolay yolu: Okul sağlığı. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017; 6(4): 303-312.
National Association of School Nurses. School nursing: Scope and standards of practice. 3rd ed. National Association of School Nurses, American Nurses Association; 2017. (10/08/2022 tarihinde https://www.nasn.org/nasn-resources/resources-by-topic/scope-standards adresinden ulaşılmıştır).
Ulutaşdemir N, Balsak H, Öztürk Çopur E, et al. Halk sağlığı hemşireliğinin bir dalı: Okul sağlığı hemşireliği. Turkiye Klinikleri J Public Health Nurs-Special Topics; 2016; 2(1): 121-124.
AAP Councıl on school health. Role of the school nurse in providing school health services. Pediatrics; 2016; 137(6): e20160852.
Houlahan B. Origins of school nursing. The Journal of School Nursing; 2017; 1-8. DOI: 10.1177/1059840517735874
Bahar Z, Öztürk Haney M. Okul döneminde çocukların sağlığının geliştirilmesi. In: Gözüm S (ed.). Okul sağlığı hemşireliği. Ankara: Vize Basım Yayın; 2016. p. 9-59.
Engelke M, Guttu M, Warren M, et al. School nurse case management for children with chronic illness: health, academic, and quality of life outcomes. The Journal of School Nursing; 2008; 24(4): 205-214.
Weismuller P, Grasska M, Alexander M, et al. Elementary school nurse ınterventions: Attendance And Health Outcomes. The Journal of School Nursing; 2007; 23(2): 111-118.
Tokur Kesgin M, Çağlar S. Dünyada ve Türkiye’de okul hemşireliğinin gelişimi. HEAD; 2019;16(4): 343-352.
Resmi Gazete. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. (04/08/2022 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır).
Akçay D, Özpulat F. Özel okullarda görevli okul hemşirelerinin rol ve fonksiyonlarının değerlendirilmesi: Ankara Örneği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2021; 3(2): 107-119.
National Association of School Nurses. Framework for 21st Century School Nursing Practice™: Clarifications and Updated Definitions. NASN Sch Nurse; 2020;35(4): 225-233. doi: 10.1177/1942602X20928372.
Krause-Parello C, Samms K. School nurses in New Jersey: A quantitative inquiry on roles and responsibilities. J Spec Pediatr Nurs; 2010;15(3): 217-22. doi: 10.1111/j.1744-6155.2010.00241.x.
Maughan ED, Jameson BE. Celebrating 21st-Century school nursing practice. NASN Sch Nurse; 2020; 35(3): 133-135. doi: 10.1177/1942602X20913908.
Magalnick H, Mazyck D. Role of the school nurse in providing school health services. Pediatrics; 2008; 121(5): 1052-1056.
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. Millî Eğitim Bakanlığı Okul Sağlığı Hemşirelerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge. (20/07/2022 tarihinde http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2121.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Willgerodt MA, Brock DM, Maughan ED. Public school nursing practice in the United States. The Journal of School Nursing; 2018; 1-13. DOI: 10.1177/1059840517752456
Johnson K. Bring school nursing out of the shadows: Advocacy for the Future of Nursing 2030. NASN School Nurse; 2020; 35(2): 85–88. doi:10.1177/1942602x19898807
American Academy of Pediatrics (AAP) “Patient- and family-centered care coordination: A framework for integrating care for children and youth across multiple systems.” Pediatrics; 2014; 133(5): e1451–e1460. doi:10.1542/peds.2014-0318
Akgül E, Ergün A. Toplum sağlığının geliştirilmesinde okul sağlığı hemşireliği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2021; 3(2): 141-153.
Talley K, Wood Hatch J, Hunt K, et al. The relationship between school nurses self-efficacy and interventions implemented to prevent childhood obesity citations, Journal of Undergraduate Research; 2017; 14: 1-8.
Meydanlıoğlu A, Gözüm S. Türkiye'de okul sağlığını geliştiren uygulama ve programlar. Turkiye Klinikleri Public Health Nursing-Special Topics; 2019; 5(1): 16-23.
Sağlan Y, Bilge U. Adolesan ve okul sağlığı. In: Aydoğan Ü (ed.) Adolesan Sağlığı ve Sorunları - II. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p.11-6.
Yurttutan S, Altay N. Kaynaştırma eğitimi alan çocuklarda okul sağlığı hemşiresinin rolleri. Çağdaş Tıp Dergisi; 2018; 8(1): 78-84. DOI: 10.16899/gopctd.414720
Güler S, Akcan A. Astım yönetiminde okul temelli yaklaşım ve hemşirenin rolleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2020; 9(3): 307-317. DOI: 10.37989/gumussagbil.698211
National Association of School Nurses. NASN position statement: Role of the school nurse. NASN School Nurse; 2012; 27(2): 103-104.
Çakır G, Altay N. Kronik hastalığı olan çocukların bakımında okul hemşiresinin görev ve sorumlulukları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi; 2021; 14(1): 55-61.
Kaş Alay G, Yıldız, S. (2022). Özel Gereksinimli Çocuklarda Görülen Kronik Hastalıklar ve Hemşirelik Yaklaşımı. In: Kaçan H, Bayram Değer V (eds.) Özel Gereksinimli Çocuğa Multidisipliner Yaklaşım. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022. p. 135-148.
Centers for Disease Control and Prevention. National Health Education Standards 2019. (04/08/2022 tarihinde https://www.cdc. gov/healthyschools/sher/standards/index.htm adresinden ulaşılmıştır).
Combe LG. Owning the future of school nursing. NASN Sch Nurse; 2020;35(1): 7-9. doi: 10.1177/1942602X19890482.
Engin EA, Yıldırım F, Purutçuoğlu E. Kronik hastalığa sahip çocukların psikososyal sorunları: Pediatrik sosyal hizmet müdahaleleri odağında bir derleme. J Curr Pediatr; 2021;19:271-279.
Çavuşoğlu H. Çocuk Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Sistem Ofset Basımevi; 2019. p. 113-128.
Törüner EK, Büyükgönenç L. Çocuk sağlığı: Temel hemşirelik yaklaşımları. Ankara: Nobel Tıp; 2017. p. 122, 732.
Pansier B, Schulz PJ. School-based diabetes interventions and their outcomes: A systematic literature review. Journal of Public Health Research; 2015; 4(467): 65-71.
Altundağ S. Tip 1 diyabetli çocukların hastalığa uyumunda eğitimin ve sosyal desteğin etkisi. Pamukkale Tıp Dergisi; 2018; 11(2): 137-144.
Jansen PW, Verlinden M, Dommisse-van Berkel A, et al. Teacher and peer reports of overweight and bullying among young primary school children. Pediatrics; 2014; 134(3): 473-480.
Ercan Şahin N, Aslan F. Öğretmenlerin kronik hastalığı olan öğrencilere ilişkin görüşleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2017; 6(3): 35-40.
Staudt AM, Alamgir H, Long DL, et al. Developing and implementing a citywide asthma action plan: A community collaborative partnership. Southern Medical Journal; 2015; 108(12): 710-714.
Bektaş M, Aydın B. Okul hemşiresinin rol ve işlevleri. Türkiye Klinikleri Pediatric Nursing-Special Topics; 2018; 4(1): 52-64.
Yabancı N. Okul sağlığı ve beslenme programları. Türk Silahli Kuvvetler Koruyucu Hekimlik Bülteni;2011; 10(3): 361-368.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Okulda sağlığın korunması ve geliştirilmesi programı uygulama kılavuzu 2021. (30/07/2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/Uygulama_Klavuzu.pdf adresinden ulaşılmıştır).
