Türkiye’deki Kimya Eğitimi Alanında Tamamlanan Doktora Tezlerinin Analizi: (2011-2021)
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de 2011-2021 yılları arasında kimya eğitimi alanında tamamlanan ve YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilen 59 doktora tezinin genel eğilimlerini doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemleriyle incelemektedir. İncelenen araştırmalar; biçimsel, genel, örneklem ve veri analizi özellikleri olmak üzere dört ana kategoride değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, tezlerin en fazla 2016 yılında (%23,7) yayınlandığı, ancak 2017 sonrasında tamamlanan tez sayısında bariz bir düşüş yaşandığı görülmektedir. En çok tez üreten kurumlar Atatürk Üniversitesi (%23,7) ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (%22,0) olmuştur. Araştırma türü bakımından nitel yöntemlerin (%44,1) karma (%32,2) ve nicel (%23,7) araştırmalara kıyasla daha sık tercih edildiği, desen olarak ise durum çalışması (%47,4) ile yarı deneysel tasarımların (%35,1) öne çıktığı belirlenmiştir. Konu bazında en çok bağlam temelli öğrenme ve öz düzenleme becerileri ele alınırken, kimya konularında en sık asit-baz kavramı (%20,0) işlenmiştir. Örneklem seçiminde çoğunlukla uygun örnekleme (%62,7) kullanılmış, örneklem büyüklüğünün genellikle 100’ün altında kaldığı ve çalışma grubunun ağırlıklı olarak üniversite (%33,3) ile lise (%29,8) düzeyinden oluştuğu tespit edilmiştir. Veri toplama aracı olarak mülakat ve başarı testleri, veri analizinde ise içerik analizi (%33,0) ile t-testi öne çıkmaktadır.
This study examines the general trends of 59 doctoral dissertations completed in the field of chemistry education in Turkey between 2011 and 2021, accessed through the CoHE National Thesis Center, using document analysis and content analysis methods. The analyzed studies were evaluated under four main categories: formal, general, sample, and data analysis characteristics. According to the findings, the highest number of dissertations was published in 2016 (23.7%), followed by a clear decline after 2017. The institutions producing the highest number of dissertations were Atatürk University (23.7%) and Karadeniz Technical University (22.0%). Regarding research types, qualitative methods (44.1%) were preferred more frequently than mixed (32.2%) and quantitative (23.7%) approaches, with case study (47.4%) and quasi-experimental designs (35.1%) being predominant. Context-based learning and self-regulated learning skills were the most frequently addressed topics, while acids and bases (20.0%) were the most studied chemistry subject. Convenience sampling (62.7%) was predominantly used, sample sizes generally remained under 100, and the study groups mainly consisted of university (33.3%) and high school (29.8%) levels. Interviews and achievement tests stood out as data collection tools, while content analysis (33.0%) and t-tests dominated data analysis.
Referanslar
Atmaca, T. & Öntaş, T. (2014). Velilerin öğretmenlere uyguladığı şiddete yönelik nitel bir araştırma. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 2 (1), 47-62.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education. Newyork: Taylor & Francis Group.
Çepni, (2005). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. (2. Baskı). Trabzon: Üçyol Kültür Merkezi.
Çiltaş, A., Güler, G. & Sözbilir, M. (2012). Türkiye’de matematik eğitimi araştırmaları: bir içerik analizi çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12 (1), 565-580.
Gökçe, O. (2006). İçerik analizi: kuramsal ve pratik bilgiler. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Karadağ, E (2009). Eğitim bilimleri alanında yapılmış doktora tezlerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10, (3). 75-87.
Karadağ, E. (2010). Eğitim bilimleri doktora tezlerinde kullanılan araştırma modelleri: nitelik düzeyleri ve analitik hata tipleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 16 (1), 49-71.
Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Kiras, B. (2019). Türkiye’deki fen eğitimi konulu tezlerin konu yönelimi ve yöntemsel analizi. Doktora Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
Merriam, S. B. (2013). Qualitative research a guide to design and implementation, Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber. (Selahattin Turan, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Mortimore, P. (2000). Does educational research matter? British Educational Research Journal, 26 (1), 5-24.
Polat, M. (2013). Fen bilimleri eğitimi alanında tamamlanmış yüksek lisans tezleri üzerine bir araştırma: celal bayar üniversitesi örneği. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 46-58.
Selçuk, Z., Palancı, M., Kandemir, M. & Dündar, H. (2014). Eğitim ve bilim dergisinde yayınlanan araştırmaların eğilimleri: içerik analizi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 39 (173), 430-453.
Sünger, İ. (2019). Artırılmış gerçeklik kavramı üzerine içerik analizi çalışması Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.
Temel, S., Şen, Ş. & Yılmaz, A. (2015). Fen eğitiminde probleme dayalı öğrenme ile ilgili yapılan çalışmalara ilişkin bir içerik analizi: Türkiye örneği. Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu Eğitim Dergisi, 23 (2), 565-580.
Tutar, M., Kurt, M. & Karamustafaoğlu, O. (2017). Fen bilimleri eğitimindeki beyin temelli öğrenme araştırmalarının incelenmesi (2000-2015 yılları arası). Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (2), 236-249.
Yavuz, G. (2016). Fen eğitimi alanında proje tabanlı öğretim ile ilgili tamamlanmış tezler üzerine bir içerik analizi: Türkiye örneği (2002-2014). Yüksek Lisans Tezi, Bülent Ecevit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
Yavuz, S. (2020). Türkiye’deki fen eğitimi alanında tamamlanan doktora tezlerinin analizi: (2017-2019). İlbilge Dökme, Semra Benzer (Ed), Fen Eğitimi Araştırmalarına Güncel Bakış, (1-18). Ankara: Akademisyen Kitapevi.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (5. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, A. (1990). Türkiye’de fen öğretiminin genel bir değerlendirmesi, sonuçları ve öneriler. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Yılmaz, Ş. (2011). 1992-2011 yılları arasında çevre eğitimi ile ilgili yayımlanan yüksek lisans ve doktora tezlerindeki genel yönelimlerin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
